خربق سفید / خربق سیاه / خواص خربق سفید / خواص خربق سیاه / مضرات خربق سفید / مضرات خربق سیاه

گیاهان دارویی ۱۸ تیر ۱۳۹۷

خربق / خربق سفید / خربق سیاه / خواص خربق سفید / خواص خربق سیاه / مضرات خربق سفید / مضرات خربق سیاه

خربق (Hellebore) : در این مطلب می خوانید: خربق سفید و خواص خربق سفید و مضرات خربق سفید و خربق سیاه و  خواص خربق سیاه و مضرات خربق سیاه

خربق گیاهی چند ساله است که در این مطلب به خربق سفید و خربق سیاه و خواص و مضرات آن می پردازیم. با ما همراه باشید.

خربق / خربق سفید / خربق سیاه / خواص خربق سفید / خواص خربق سیاه / مضرات خربق سفید / مضرات خربق سیاه

خربق سفید چیست

خربق سفید گیاهی چند ساله، پوشیده از جای زخم عمیق و ریشه های فرعی دارای ریزوم خزنده فیبری و ساقه تو خالی به ارتفاع 2 متر و دارای برگ های متناوب به شکل بیضوی نوک تیز، دارای رگه ها و چین های طولی، برگ ها در سطح بالایی بدون کرک هستند. قاعده برگ به صورت غلافی ساقه را در بر گرفته، گل ها به رنگ زرد مایل به سبز دارای 6 قطعه گلپوش سرنیزه ای، میوه کپسولی دارای 3 حجره و حاوی دانه های مسطح است.

تیره Liliaceae

نام علمی Veratrum Album

نام دیگر خربق سفید

نام های دیگر خربق سفید عبارتند از: خربق البیض – چوبلمه – یقله ارماه – البوربلان – وارتروم – البوم – سانیکو

طبع خربق سفید

مزاج خربق سفید گرم و خشک است.

خواص خربق سفید

برگ های خشک شده خربق سفید به صورت سیگارت برای درمان آسم و سرفه های ناشی از آسم مصرف می شود.

پماد خربق سفید خاصیت ضد بواسیر دارد.

خربق سفید به عنوان ضد اسپاسم در بیماری های عصبی عضلانی و قولنج های معدی موثر است.

جوشانده گل های خربق سفید برای دردهای ناشی از سرماخوردگی و ترک خوردگی پوست استفاده می شود.

برگ های له شده خربق سفید را جهت تسکین دردهای عصبی و مفصلی به کار می برند.

خربق سفید به علت داشتن موسیلاژ نرم کننده خوبی است و می توان برای نرم کردن سینه و التهابات برونشی به کار برد.

مقدار شربت آن تا نیم مثقال و حداکثر یک مثقال تجویز شود و زیادتر آن کشنده است که با استفراغ و تنگی نفس و تشنج همراه است

دیگر خواص خربق سفید

تقویت بینایی – دافع بلغم – صفراوی غلیظ – تنقیه معده – قاعده آور – فلج و مننژیت بلغمی – امراض مغزی – مفاصل – کهیر (با سرکه مالش داده) – برص (استفراغ با آن – با سرکه مالیدن) – عطسه آور (استنشاق) – بازکننده عروق خونی

مضرات خربق سفید

قلب – استفراغ (با شیر) و سقط جنین (فرزجه) – عطش – ریه – افسردگی – غشمعده – گرم مزاجان – دیفتری – تشنج – سمی – کشنده

افعال و خواص دیگر خربق سفید:

مسهل بلغم و صفرای غلیظ و اخلاط لزجه و مخاطیه و مفتح سدد و منقی[1]معده و جهت فالج و سرسام و صرع بلغمی و لیثرغس[2] و سایر امراض بارده[3]  دماغیه و مفاصل و تفتیت حصات[4] و ادرار حیض و قتل جنین و اخراج آن نافع است سعوط[5] آن مهیج عطسه و اکتحال[6] آن در شیافات جهت جلای غشاوه[7] و حدت[8] بصر طلای آن با سرکه جهت قلع[9] دندان متأکل و قوبا[10] و جرب و برص و بهق به تنهایی و با ایرسا نیز و فرزجه آن مدر حیض و قاتل جنین و چون با سویق و عسل بسرشند و به موش بخورانند بمیرد و جون با گوشت طبخ دهند گوشت را مهرا[11] سازد و چون اراده استعمال آن نمایند باید که اصلاح آن نمایند به پختن آن در جوف خمیر و یا مخلوط به حسو جو و روغن بادام  نمایند.آن آن

[1]پاک کننده
[2]نسیان و فرآموشی
[3]سرد
[4]شکستن سنگریزه ها
[5]دارو به بینی ریختنی
[6]سرمه کشیدن
[7]پوشش چشم
[8]شدت، سختی
[9]از بیخ برکندن و از جای برگردانیدن
[10]خشونت و درشتیی است که در ظاهر پوست بدن به هم می رسد با خارش بسیار و از آن قشور دایم جدا می گردد تا صحت یابد و در ابتدا دانه اندکی صلبی پیدا میشود ویا داغی و خارش بسیار می کند و بعد اندک آب لزجی از آن تراوش می کند و روز به روز زیاده می گردد و از امراض مسری است.
[11]نیک پختن گوشت و جزء آن

 

خربق سیاه

خربق سیاه ریشه گیاهی است به نام  «ورد المیلاد» یا «ورد الشتا» نامیده می‌شود. خربق سیاه گیاهی است علفی چندساله کوتاه، بلندی آن معمولاً در حدود یک وجب است و به‌ندرت به یک متر می‌رسد. شاخه‌های آن سبز مایل به بنفش و برگ‌ها بزرگ، دائمی، سبزرنگ، بیضی دندانه‌دار و نوک‌تیز است. گل آن منفرد، درشت به رنگ صورتی در انتهای ساقۀ گل‌دهنده در فاصله ماه‌های آخر زمستان ظاهر می‌شود. ریشه آن ضخیم است.

نام علمی: Helleborus niger L.

نام در کتب طب سنتی: «خربق اسود» و «رجل الرّاعی»

نام دیگر خربق سیاه

نام های دیگر خربق سیاه عبارتند از: خربق اسود – رجل ارایی – کالینوریون – البور – هلیوروس – کلالاکچلا – خال زنگی

طبع خربق سیاه

مزاج خربق سیاه گرم و خشک است.

خواص خربق سیاه

نرم کننده – لک سفید صورت – کری – کهیر – درد رماتیسم – دندان درد – صرع – وسواس – میگرن – مالیخولیا – کری – نور چشم – دافع بلغم و صفرا و سودا – پالایش نای – برص – یبوست – قاعده آور – قلب – فلج ناشی از خونریزی مغزی – جنون (ریشه)

دیگر خواص خربق سیاه

خوبش آن است كه نه بسيار تازه و نه بسيار كهنه ، نه بسيار چاق و نه بسيار لاغر و ميانه اين چهار حالت باشد. رنگش خاكستری ، زودشكن ، پوشيده نباشد كه در ميان آن چيزی مانند تار عنكبوت متكون شده است . مزه اش تند و زبان گز باشد

مزاج :گرم و خشك

خاصيت :گدازنده ، نرم كننده ، بسيار زداينده است و به حدي كه گوشت مرده را می خورد

آرايش :با سركه بر پوست رخساره بمالند بهك و وضح (لكه سفيد ) را بر می دارد

زخم و قرحه :شير خربق سياه و خربق سفيد را با سركه بر پوست بمالند يا با آن استفراغ كنند علاج گری و قوبا و پوست انداختن است .ناصور را شفا می دهد و زخم سفت را از بن بر می كند

مفاصل :استفراغ بوسيله ی تزريق در علاج فلج و درد مفاصل بسيار مفيد است

سر :خربق سياه را در سركه بپزند و در گوش بچكانند صداها را خاموش می كند و اگر در دهان بگردانند درد دندان تسكين می يابد

آبپزش را در گوش كم شنوا بريزند شنوايی را تقويت می كند و در علاج بيماری وسواس و ماليخوليا و صرع و سردرد نيمه ای و ساير بيماری های سر مفيد است

چشم :در چشم بكشند ديد را نيرو می دهد

اندام های راننده :داروی بيماری سودا است و سودا را از تمام تن بيرون می راند زيان و فشاری ندارد .بلغم و صفرا را بيرون می آورد

خون را از هر خلطی می پالايد حتی اگر در آن سوی بدن باشد و خلط های بد را از پوست می زدايد

خريق سياه در علاج ورم روده و مثانه و در ريزش دادن بول و حيض مؤثر است.

مضرات خربق سیاه

کلیه – زنان حامله – حناق (دیفتری) – اسهال – سمی – کشنده

افعال و خواص دیگر خربق سیاه:

مسهل مره سودا و بلغم و صفرا آمیخته با بلغم و جذاب از عمق بدن و جهت امراض بارده[1] قویتر از سفید و در جمیع عللی که سفید موثر است این اسرع التأثیر. جهت شقیقه و اوجاع[2] سر و نزولات مزمنه نازل در چشم و سینه و تنقیه[3] سینه و احشا و مثانه و رحم و چون در شیرینی ها چند روز بخیسانند و یا با جو مقشر و یا عدس جوشانیده و آب آن را بنوشند چندان مضرت ندارد و بالخاصیت تنقیه به آن کردن باعث تغییر مزاج می شود قریب به مزاج جوانی و غیر مرطوب المزاج را بغایت مضر است.

[1] سرد و خنک
[2] امراض، بیماری ها
[3] پاک کردن سینه

 

خربق ویکی پدیا

خَربَق، جنسی از حدود ۲۰ گونه گیاه علفی یک‌ساله است.

خربق سیاه ویکی پدیا

خربق سیاه (به انگلیسی: Black Hellebore) یا کریسمس رز از خانواده Ranunculaceae است. این گیاه در کتاب‌های طب سنتی با نام رجل‌ الراعی نیز نام‌برده شده است. ریشه این گیاه به عنوان عمود ترکیب در ایارج لوغاذیا مورد استفاده است.

مشخصات خربق سیاه

گیاهی علفی، چند ساله کوتاه، دارای شاخه‌های سبز. طب سنتی :

خربق سیاه طبع آن گرم و خشک و در آخر سوم می باشد. خواص عمومی آن مسهل صفراوی و جذب کننده بلغم از بافت های عمیق بدن و معالج امراض سرد و قوی تر از سفید آن می باشد. در کلیه فعل و انفعالاتی که خربق سفید فعالیت دارد سیاه آن سریع الأثرتر است. در دردهای شقیقه و سر و ریزش آب کهنه از چشم و دردهای سینه و پاک کردن دستگاه تنفسی و احشاء و مثانه و رحم مورد استفاده است. اگر آن را چند روز در شیرینی ها بخوابانند یا با جو پوست گرفته یا عدس جوشانیده و آب آن را بنوشند ضرری ندارد. تنقیه آن به طور کلی وضعیت مزاج را تغییر می دهد. برای کسانی که مزاج مرطوب ندارند مضر است. و برای کلیه ضرر دارد و مصلح آن کتیرا و صعتر و دوقو و فطر اسالیون Rock- Parsley و فودنج و مصطکی است. دو مثقال آن با تنگی نفس و اسهال کشنده و مقدار شربت آن از نیم درم تا نیم مثقال است

ترکیبات شیمیایی

در گیاه خربق سیاه گلوکوزیدهای هلبورین و هلبورئین مشخص شده است.

 

معنی خربق در لغت نامه دهخدا

لغت‌نامه دهخدا

خربق . [ خ َ ب َ ] (اِ) رستنی باشد و آن سیاه و سفید هر دو میباشد؛ سفید آنرا بگیلانی پلخم و پلاخم گویند. گیاه آن بلسان الحمل شبیه است و بیخ آن به بیخ کبر میماند و پوست آن مستعمل است و بهترین وی آن بود که چون آنرا بخایند، لعاب داشته باشد و سیاه وی رستنی باشد بود که برگ آن ببرگ خیار و تخم آن بخسک دانه ماند و پوست بیخ آن مستعمل است و آنرا شیره ای بود مانند شیره ٔ توت چون بلبل از آن خورد آوازش بگیرد. گویند: اگر نزدیک درخت انگور بروید و آن انگور را شراب سازند، مسهل باشد و اگر آنرا بکوبند و بر گوشت پاشند و بگرگ دهند تا بخورد، بعد از ساعتی بمیرد و بدان سبب «خانق الذئب » و «قاتل الذئب » خوانندش . (برهان قاطع) (آنندراج ). رستنی دارویی است و بر دو قسم است : سپید و سیاه . و سپید آن را بگیلانی پلخم و پلاخم گویند و برگ آن مانند برگ بارتنگ باشد و سیاه وی برگش شبیه به برگ خیار و تخمش مانند خسک دانه .(ناظم الاطباء). گیاهی است برگش شبیه به برگ بارتنگ و آن دو قسم است «خربق ابیض » و «خربق اسود». (منتهی الارب ). قاتل الکلب . (یادداشت بخط مؤلف ):
وین عیش چو قند کودکی را
پیری چو کبست کرد و خربق .
ناصرخسرو.
دو نوع بود و منبت او در دریا روم بود. نبات او را شاخها بود بمقدار انگشت و بر جرم او گرهها بود و رنگ او سیاه بود که بسرخی مایل باشد و نوع دیگر را منبت زمین ختلان و بعضی از بلاد ماوراءالنهر و این نوع پوست درختی است و به آن سبب اطراف او مجوف بود و خربق را برومی آلئودن گویند و اودرباسیوس گوید: نام او برومی البورس است ومخلص در منقول آورده که او را سریانی الاَّقونطیاون گویند و گفته است که دو نوع است نوعی از او آن است که چون گرگ از او بخورد بمیرد و نوع دیگر یوز را اهلاک کند و جالینوس آورده است که او را بسریانی خرکفوف گویند و بیونانی ابلینورس خوانند و همو گوید: ملابوادس اسم جنس است جمله انواع خربق را متناول باشد. و رازی گوید: سیاه او بکندش مشابهت دارد، بلکه از گندش سیاه تر بود و سفید او به بیخ کبر مشابه بود و از بیخ کبر سفیدتر بود و ابن ماسویه گوید: نیکوترین سفید او آن است که زود شکسته شود و کهنه نباشد و در طعم او حدتی باشد که زبان را بود. و ارکامائیس گوید: بهترین انواع او در علتهای مزمنه آن است که تازه بود و جرم او ضعیف نبود و خاکستری خام بود و چون شکسته شود گرد و غباری از او بیرون و طعم او نیز باشد، چنانچه اثر آن تا دیروقت باقی بماند. آذرباسیوس گوید: بهترین خربق آن است که جرم او غلیظ باشد، طعم او تیز بود. ارجایی گوید: صفت خربق سفید آن است که او چوب پاره ٔ مارها باشد با پوست درهم شکسته ، چنانچه بچوب پوسیده مشابه بود و لون او سفید که بلون غبار ماند و گران سنگ بودو به بیخ نبات خطمی مشابه و سیاه چوب بارها باشد که لون او سیاه بود و جرم او تو بر تو از هم جدا بود وابن ماسویه گوید: نبات خربق را برگهای سبز بود مشابه برگ خیار و جرم او درشت تر وساق او کوتاه باشد و شکوفه او سفید بود و شکل او بشکل خرما مشابهت دارد و اورا میوه ای باشد بشکل دانه ٔ عصفر و نبات او را بیضهای باریک بود و منبت آن بیخها بیک موضع بود، چنانچه بیخ سیر و پیاز و منبت او زمین درشت بی آب بود هرچند روییدن او در زمین صلب تر بود، منفعت او بهتر بود و اگر نبات او نزدیک درخت انگور بود شراب آن مسهل بود و آنچه یاد کرده شد صفت خربق سیاه بود و خربق سفید آن است که نبات او به نبات لسان الحمل و نسلق دستی شبیه بود و رنگ او سرخ بود و ساق او را چهار انگشت بیش نبود و میان او تهی بود و بیخ او به اندازه پیاز خردتربود و مستدیر نبود و منبت او کوهها باشد و سر نبات او مسطح بود بحد اعتدال ، رنگ او سفید بود و زود درهم شکسته شود و جرم او ضخیم و گوشت ناک بود و سرهای او تیز نباشد، و چون شکسته شود از میان او غباری بیرون آید و آنچه طعم او تیز نباشد منفعتی در وی نبود؛ خربق سیاه سودا را دفع کند و بهق و قوبا و کلف را نافع بود، وقی آورد و خوردن وی مخاطره بود و احتمال آن باشد که اختناق قلب آورد و نفس تنگ کند و ادرار حیض کندو جنین مرده و زنده را اخراج کند و هر دو خربق گرم و خشکند در دوم و مسهل اخلاط غلیظند و از خواص خربق سفید آن است که چون با ادویه ٔ مناسب در چشم کشند، چشم را روشن کند و دیگر خواص ایشانست که دیر کهنه شود وقوه ٔ ایشان زود باطل نشود، بدل خربق سیاه هم وزن اومازریون و ثلثان اوغاریقون و ابن ماسویه گوید: بدل او کندش است و یوحنابن سرافیون گوید: اطبای قدیم در دفع مالیخولیا استعمال خربق سیاه کردندی و مطبوخ او دادندی و کوفته او استعمال کردندی و چون خواستندی که قوت اسهال او کم شود در سحق او مبالغه کردندی ، زیرا که چون جرم او نیک سحق نیابد؛ در معده دیرتر بماند وعمل او در قلع اخلاط بیش بود، لاجرم اسهال او قوی تر باشد و در بعضی معجونها ترکیب کردندی و اطبای زمان ازاستعمال او عدول کرده اند. بسبب مخاطره ای که در او است و در عوض سنگ لاجورد استعمال کنند. (از ترجمه ٔ صیدنه ٔ ابوریحان بیرونی ). خربق برگش مانند درخت چنار است . (نزهة القلوب ).