رازک / رازک چیست / خواص و عوارض / طبع و موارد مصرف رازک

گیاهان دارویی ۱۸ فروردین ۱۳۹۷

رازک / خواص رازک و عوارض رازک

رازک :

مقوی معده، آرام کننده و ضد تشنج و ضد تب بوده و درمان کننده درد مفاصل، زخم معده و اختلالات عصبی است.

رازک چیست

رازک از تیره Canabaceae و با نام علمی Humulus Luplus L گیاهی علفی، چند ساله، بالا رونده با ریشه گوشتی ضخیم که از آن ساقه های 4 گوش علفی و بلند منشاء می گیرند.

برگ ها متقابل، دندانه دار 3 تا 5 لوب نامساوی و نوک تیز، گل های نر درون پانیکول هایی در انتهای انشعابات قرار دارد و هرکدام دارای 5 قطعه گلپوس و 5 پرچم هستند.

گل ها ماده سفید مایل به حنایی به صورت مجتمع مخروطی کروی که این مخروط ها از فلس های نازکی تشکیل شده.

میوه آن فندقه ای که در سطح قاعده آن ها تارهای ترشحی وجود دارد و حاوی دانه که از غده های آن ماده زرد رنگی ترشح می شود.

گل آذین های ماده این گیاه مصرف دارویی دارد که در فصل تابستان جمع آوری می شود و به صورت شربت، حب، دم کرده و عصاره برای درمان بیماری ها به کار می رود.

رازک, چای رازک, عوارض رازک, طبع رازک, رازک خشک, رازک در آبجو

طبع رازک

طبع رازک سرد است.

نام دیگر رازک

رازک با نامهای ککیمور، رَزَک، حشیشه‌الدینار، همل و گل خمل نیز شناخته می شود.

خواص رازک

مخروط ماده این گیاه مقوی معده، آرام کننده و ضد تشنج و ضد تب است.

شاخه های جوان رازک پس از جوشانیدن همانند مارچوبه خوراکی است.

در رزین این گیاه یک ترکیب هورمونی وجود دارد که باعث بهبود و افزایش شیر در زنان شیرده می شود.

درمان کننده درد مفاصل، اولسرهای غانقریایی، زخم معده و اختلالات عصبی است.

ماده لوپولن این گیاه اثر مسکن دارد و در قطع اختلالات شبانه و نغوط های دردناک موثر است.

مشتقات هیدروژنه آن دارای اثر ضد باکتری است. مخلوط آن با سنبل الطیب، آرام بخش و خواب آور ملایمی است.

خوردن این گیاه تمایلات جنسی زنان را زیاد می کند و در مردان باعث کاهش میل جنسی می شود.

از مجموعه گل های این گیاه در آبجو سازی استفاده می شود.

از دیگر خواص رازک

1. رازک تقویت کننده معده می‌باشد.
2. عرق‌ آور می‌باشد از دمکرده این گیاه یک فنجان صبح و عصر به مدت یک هفته بنوشند.
3. مدر می‌باشد از دمکرده این گیاه قبل از غذا یک فنجان بنوشند.
4. برای تصفیه خون مقدار ۱۵ – ۱۰ گرم از میوه رازک را دم‌کرده یک فنجان قبل از غذا به مدت ۷ روز بنوشند.
5. جهت دفع کرم معده و انگل مقدار ۴ گرم در ۲۰۰ سی‌سی آب‌جوش دم‌کرده قبل از غذا یک فنجان بنوشند.
6. برای درمان سل از دمکرده این گیاه روزی ۳ فنجان به مدت یک هفته بنوشند زیرا رازک ضد باکتری سل می‌باشد.
7. جهت تسکین درد مفاصل و تومورهای سرد و اولسرهای غانقرایایی سرشاخه‌های جوان این گیاه را در آب جو جوشانده در محل درد بگذارند.
8. برای درمان نقرس از دمکرده این گیاه نوشیده و ضماد کنید.
9. جهت رفع عوارض خنازیری مقدار ۳ گرم در ۲۰۰ سی‌سی آب‌ جوش دم‌کرده صاف نموده میل کنند.
10. جهت بحران‌های کبدی، یرقان و سنگ کیسه صفرا ۱۵ گرم میوه خشک این گیاه را در یک لیتر آب به مدت ۱۵۵ دقیقه دم‌کرده قبل از هر غذا یک فنجان بنوشند.
11. جهت قاعدگی سخت میوه این گیاه را جوشانده با کمی عسل مخلوط نموده قبل از غذا بنوشند.
12. زیاده‌روی در خوردن آن باعث یائسگی زودرس می‌شود.
13. زیاده‌روی در خوردن آن باعث یبوست می‌گردد.
14. جهت کم‌اشتهایی حدود ۱۵ – ۱۰ گرم میوه خشک رازک را در یک لیتر آب جوشانده به مدت ۱۲ دقیقه دم‌ کرده پس از صاف کردن با عسل شیرین نموده قبل از صبحانه، ناهار و شام یک فنجان بنوشند.
15. جهت معالجه زخم‌های جلدی و رفع خارش آن‌ها بین ۱۵ – ۱۰ گرم میوه خشک رازک را به مدت ۱۵ دقیقه دم‌کرده پس از صاف کردن با عسل شیرین نموده روزی ۳ فنجان بنوشند این دمکرده برای درمان جوش‌ های جلدی نیز مفید می‌باشد.
16. جهت معالجه لنفاتیسم و ضعف عمومی بدن ۱۵ – ۱۰ گرم میوه رازک را در یک لیتر آب‌ جوش ۱۲ دقیقه دم‌کرده صاف نموده با عسل شیرین کرده قبل از صبحانه، ناهار و شام یک فنجان میل کنند.
17. خانم‌هایی که در دوران قاعدگی دچار تشنج و دردهای سخت می‌گردند ۳ گرم میوه خشک این گیاه را در ۲۰۰ سی‌سی آب‌ جوش ۱۰ دقیقه دم‌کرده پس از صاف کردن با عسل شیرین سازند قبل از ناهار و شام یک فنجان بنوشند.
18. جهت نرمی استخوان از دمکرده این گیاه استفاده شود.

رازک, عوارض رازک, طبع رازک, رازک خشک, رازک در آبجو

خواص رازک / عوارض رازک

موارد مصرف رازک

کاربرد عمده ی رازک در تولید ماءالشعیر به دلیل طعم تلخ آن است. عصاره ی رازک به عنوان طعم دهنده در غذا و صنعت نوشابه سازی مصرف می شود.

در قدیم، از خاصیت مُدر بودن آن استفاده می شد.

دیگر مصارف سنتی آن، درمان انقباضات روده ای، بیماری سل، سرطان و التهاب مثانه بود.

حمام کردن در وان زوائد حاصل از تخمیر رازک، تأثیر جوان کننده دارد و برای رفع مشکلات قاعدگی موثر است.

برخی اوقات، در افرادی که رازک می چیدند، اثرات آرام بخش مشاهده می شد و به همین جهت از گل های رازک، به عنوان مُسکن استفاده می کردند.

گاهی نیز به منظور رفع مشکلات عصبی، گل های رازک را در بالش می گذاشتند.

عصاره برخی از انواع رازک به دلیل خاصیت نرم کنندگی، در فرآورده های پوستی به کار می رود.

رازک, چای رازک, عوارض رازک, طبع رازک, رازک خشک, رازک در آبجو

چای رازک / طبع رازک

چای رازک:

یک لیوان آب در حال جوشیدن را بر روی نیم گرم گیاه له شده یا پودر بریزید و ۱۵ دقیقه صبر کنید؛ سپس صاف کرده و میل نمایید.

شرایط نگهداری از رازک:

رازک باید دور از نور و در هوای سرد نگه داری شود. حداکثر مدت نگهداری یک سال است.

عوارض رازک

عوارض جانبی:

مصرف رازک ممکن است در بعضی افراد حساسیت پوستی ایجاد کند.

رازک می تواند سبب ایجاد آلرژی شود و علت آن مربوط به گرده های گیاه است.

همچنین زیاده‌ روی در خوردن آن باعث یائسگی زودرس و یبوست می‌گردد.

مهم ترین اثرات گزارش شده رازک: ضد درد، ضد باکتری، ضد عفونی کننده، ضد اسپاسم، ضد تومور، معرق، هضم کننده، ادرارآور، قاعده آور، استروژنیک، مُلین، خلط آور، قارچ کش، خواب آور، شیرافزا، مُسهل، مخدر، مقوی اعصاب، مقوی معده، آرام بخش، مقوی رحم، ضد کرم و کاهش دهنده ی میل جنسی.

نکات قابل توجه:

۱- چای و یا دم کرده ی رازک بهتر است شب هنگام یا قبل از خواب مصرف شود تا بتوان خواب آرام تری را در پیش داشت. این میزان مصرف را می توان تا سه بار در روز تکرار کرد.
۲- میزان مصرف فراورده های صنعتی رازک مانند قرص و یا کپسول در راهنمای همراه دارو توصیه شده است.
۳- گل های ماده تحت عنوان Strobiles مشهور می باشند که قسمت دارویی رازک هستند.
۴- خواص گیاه رازک به طور چشمگیر به نو یا کهنه بودن آن ارتباط دارد، چون مواد موجود در آن با گذشت زمان اکسید می گردند. مثلا مصرف تازه ی گل های ماده برای رفع بدخوابی بسیار موثر است، در صورتی که خشک شده ی گل های ماده برای پُر کردن بالش افرادی که دارای بی خوابی هستند مناسب است. تعویض گل های خشک ماده در این بالش های باید هر دو سه ماه صورت گیرد، چون گل های خشک کهنه رازک دارای خاصیت محرک می باشند.
۵- برای رفع بی خوابی بهتر است از گل های ماده ی تازه خشک شده و یا گل های فریز شده استفاده نمود. در این صورت بر روی ۲ قاشق چای خوری از گل ها، یک لیوان آب جوش ریخته و پس از ۵ تا ۱۰ دقیقه صاف نموده و میل کنید.

رازک در ماءالشعیر

هشدار نسبت به مصرف ماء‌ الشعیر های حاوی گیاه رازک

در جامعه شهری و صنعتی امروز سبک تغذیه انسان‌ها دستخوش تغییرات اساسی شده است.

امروزه فست فودها و انواع ماء‌الشعیرها و نوشیدنی‌ها با طعم‌ها و مزه‌های متفاوت، جایگزین غذاهای محلی و نوشیدنی‌های سنتی شده است و گاه انسان‌ها آنقدر در مصرف برخی از غذاها و نوشیدنی‌های مدرن افراط می‌کنند که غذا و نوشیدنی که می‌تواند مایه حیات انسان باشد، مخل حیات می‌شود.

۲ نفر از کارشناسان طب سنتی در گفت‌وگو با همشهری نسبت به مصرف افراطی ماء‌الشعیرها و نوشیدنی‌هایی که از گیاه رازک در ساخت آنها استفاده شده است هشدار می‌دهند.

دکتر مهدی فهیمی، مدیر یک مؤسسه بین‌المللی طب ایرانی – اسلامی در این‌باره به همشهری گفت:

گیاه رازک موجود در انواع نوشیدنی‌های میوه‌ای و ماء‌الشعیرها می‌تواند خطرات جبران ناپذیری برای افراد به‌دنبال داشته باشد.

این کارشناس طب سنتی افزود:

استفاده از گیاه رازک چه به‌طور مستقیم و چه غیرمستقیم که امروزه در انواع ماء‌ الشعیر ها و نوشیدنی‌ های میوه‌ ای وجود دارد برای مصرف زنان باردار، زنان شیرده و کودکان زیر ۲ سال خطرناک است و باید این قبیل افراد ا ز مصرف آن جدا خودداری کنند.

دکتر فهیمی تصریح کرد:

مصرف انواع نوشیدنی‌های میوه‌ای و ماء‌ الشعیرها که در آنها از گیاه رازک استفاده شده است می‌تواند عوارض دیگری هم برای سایر مصرف‌کنندگان این قبیل نوشیدنی‌ها به‌دنبال داشته باشد که ازجمله این عوارض می‌توان به عارضه بلوغ زودرس در دختران، تأخیر بلوغ جنسی در پسران، ناتوانی‌های جنسی برای مردان، افزایش توهمات جنسی در زنان و عارضه چاقی در هر دو گروه زن و مرد یاد کرد.

او با بیان اینکه امروزه بحث بلوغ زودرس به یکی از معضلات خانواده‌ها تبدیل شده است گفت:

اگر از نظر علت شناسی به بحث بلوغ زود رس نگریسته شود باید گفت که مصرف انواع غذاهایی که در آنها حجم زیادی هورمون یافت می‌شود و علاوه بر آن، وجود گیاه رازک در انواع نوشیدنی‌ها و ماء‌الشعیرها می‌تواند بلوغ زودرس را در دختران به‌دنبال داشته باشد.

این کارشناس طب سنتی افزود:

اگر پسران حجم زیادی از نوشیدنی‌هایی را که در آنها گیاه رازک وجود دارد مصرف کنند، بلوغ جنسی آنها به تأخیر می‌افتد وحتی می‌تواند باعث عقیمی شود.

دکترفهیمی اظهار داشت:

اگر بعد از نوشیدن انواع ماء‌الشعیرها و نوشیدنی‌هایی که در آنها رازک وجود دارد، فرد دچار خارش بدن و یا اسهال شد این به آن معناست که آستانه تحمل بدن برای این گیاه به اوج خود رسیده و به‌طور قطع و یقین باید مصرف این قبیل نوشیدنی‌ها و ماء‌الشعیرها قطع شود.

او گفت: ممکن است شرکت‌های سازنده انواع نوشیدنی‌ها و ماء‌الشعیرهایی که در آنها رازک وجود دارد اعلام کنند که میزان رازک موجود درانواع ماء‌الشعیرها کم است اما این نکته را باید دانست که چون افراد حداقل ۲ تا ۳ لیوان از این نوشیدنی‌ها را مصرف می‌کنند بنابراین خیلی سریع دوز مجاز تبدیل به دوز غیرمجاز می‌شود به همین دلیل توصیه می‌شود که شرکت‌های سازنده انواع ماء‌الشعیرها و نوشیدنی‌هایی که در آنها از گیاه رازک استفاده می‌شود، به‌دنبال جایگزین مناسب تری غیراز گیاه رازک باشند که برای مردم عارضه به‌دنبال نداشته باشد.

به گفته دکتر فهیمی، گیاه رازک یا رزک که با نام‌های گل خمل و کلیمور نیز شنیده می‌شود از خانواده شاه دانه است که در آن موادی مانندآسپارتین، کولین، هومولون و لوپولون وجود دارد.

این گیاه در مراحل اول دارای خواص مفیدی مانند افزایش ادرار و تعریق است اما در مراحل بعدی می‌تواند نقش مخدر و آرام بخشی را هم ایجاد کند.

درج عبارت HOPS نشانه وجود رازک در نوشیدنی است. یک کارشناس طب سنتی دیگرنیز نسبت به آشامیدن افراطی انواع ماء‌الشعیرها و نوشیدنی‌هایی که حاوی گیاه رازک است هشدار داد.

دکتر حمیدرضا خوش‌نژاد نیز به همشهری گفت:

گرچه گیاه رازک همانند سایر گیاهان دارویی دارای خواص مفیدی است اما استفاده از این گیاه در انواع نوشیدنی‌ها و ماء‌الشعیرها خطراتی را برای مصرف‌کنندگان به همراه دارد.

دکتر خوش نژاد افزود:

گیاه رازک گیاهی است با مزاج سرد که در ایجاد آرامش و رفع تنش، اضطراب و استرس کارایی دارد.

علاوه براین، این گیاه اثرات ضد‌دردی دارد اما درعین حال از دیدگاه طب سنتی گیاهان دارویی می‌توانند آسیب‌رسان نیز باشند.

او اظهار داشت:

به‌دلیل آنکه مصرف زیاد رازک احتمال ناباروری را در مردان و زنان به همراه خواهد داشت بنابراین توصیه می‌شود که افراد از آشامیدن افراطی نوشابه‌ها و ماء‌الشعیرهایی که در آنها رازک وجود دارد، پرهیز کنند.

این کارشناس طب سنتی افزود:

مصرف زیاد رازک همچنین می‌تواند ناتوانی و یا کاهش میل جنسی را در مردان ایجاد کند.

علاوه بر این، به‌دلیل اثرات مداخله‌گرانه هورمونی که در ۲ ماده مؤثر در رازک به نام‌های هومولون و لوپولون وجود دارد، این گیاه اثرات مداخله گرانه هورمونی در زنان ایجاد می‌کند.

دکتر خوش نژاد گفت:از آنجا که مصرف افراطی گیاه رازک یا آشامیدن نوشیدنی‌ها و ماء‌الشعیرهایی که حاوی رازک است می‌تواند اثرات مفید دارویی را از بین برده و یا کاهش دهد بنابراین، بهتر است که خانم‌ها در دوران حاملگی به‌ویژه زنانی که حاملگی‌های پرخطر دارند و همچنین زنانی که هورمون یائسگی دریافت می‌کنند و علاوه بر آن، زنانی که به سرطان سینه مبتلا هستند در آشامیدن نوشیدنی‌ها و ماء‌الشعیرهای حاوی رازک احتیاط کنند. از سوی دیگر، رازک با داروهای آرام بخش نیز تداخل دارد به حدی که می‌تواند اثرات داروهای آرامبخش را در افراد افزایش دهد.

این کارشناس طب سنتی به مردم توصیه کرد که از مصرف افراطی انواع نوشیدنی‌ها و ماء‌الشعیرهایی که در آنها از گیاه رازک استفاده می‌شود جدا خودداری کنند.