زوال عقل چیست / علائم زوال عقل / پیشگیری از زوال عقل / درمان زوال عقل

مغز و اعصاب ۰۸ آبان ۱۳۹۷

زوال عقل چیست؟

زوال عقل نوعی ضایعه مغزی است که باعث اختلال در تفکر، حافظه و استدلال می شود.

این اتفاق زمانی رخ می دهد که بخش هایی از مغز که مربوط به یادگیری، حافظه، تصمیم گیری و زبان هستند، آسیب دیده یا بیمار شوند.

نام دیگر این ضایعه، اختلال عصبی شناختی اصلی بوده و خودش، به تنهایی به عنوان یک بیماری شناخته نمی شود، بلکه علائمی است که ناشی از بیماری دیگری می باشد.

بیماری آلزایمر شایع ترین علت زوال عقل بوده و بین 60 تا 80 درصد از افراد مبتلا به زوال عقل، دارای آلزایمر هستند. اما علل دیگری نیز برای این اختلال وجود دارد.

برای کسب اطلاعات بیشتر می توانید مطلب آلزایمر و درمان آن را مطالعه نمایید.

علائم زوال عقل ممکن است با درمان بهبود یابد. اما بسیاری از بیماری هایی که موجب آن می شوند، قابل درمان نیستند.

چه عواملی باعث زوال عقل می شود؟

علت زوال عقل

شايع ترين علل این اختلال عبارتند از:

  • بیماری های مغز و اعصاب مانند آلزایمر، پارکینسون، هانتینگتون و برخی از انواع تصلب بافت چندگانه (ام اس). این بیماری ها، با گذشت زمان، بدتر می شوند.
  • بیماری های عروقی، که گردش خون در مغز را تحت تاثیر قرار می دهند.
  • آسیب های مغزی در اثر سانحه مانند تصادفات، سقوط، تکان خوردن یا ضربه شدید به مغز و غیره.
  • بیماری هایی ناشی از عفونت سیستم عصبی مرکزی مانند مننژیت، HIV و بیماری کروتزفلد جاکوب (CJD) یا جنون گاوی.
  • مصرف طولانی مدت الکل یا مواد مخدر.
  • جمع شدن مایع در جمجمه یا هیدروسفالی.

انواع زوال عقل

انواع زوال عقل

زوال عقل، بر اساس محل آسیب دیده مغز، به دو دسته تقسیم می شود:

  • زوال عقل غشایی (بیرونی): این اختلال، به دلیل ایجاد مشکل در لایه بیرونی یا غشای مغز اتفاق می افتد. این لایه، تاثیر مهمی روی زبان و حافظه دارد. افراد مبتلا به این نوع زوال عقل معمولا حافظه خود را از دست داده و نمی توانند کلمات را درک یا به خاطر آوردند. بیماری آلزایمر و کروتزفلد جاکوب (CJD)، رایج ترین نوع از زوال عقل غشایی می باشند.
  • زوال عقل درونی (زیر غشایی): به دلیل به وجود آمدن مشکلات، در قسمت های زیر غشای مغزی ایجاد می شوند. افراد مبتلا به این نوع زوال عقل، تمایل به نمایش تغییرات در سرعت تفکر و توانایی خود را برای شروع فعالیت های جدید دارند. این افراد، معمولا فراموشی یا مشکلات زبانی ندارند. بیماری پارکینسون، بیماری هانتینگتون و HIV در اثر زوال عقل درونی ایجاد می شوند.

برخی از انواع زوال عقل، روی هر دو بخش مغز تاثیر می گذارند.

آیا درمانی برای زوال عقل وجود دارد؟

درمان زوال عقل

برای درمان زوال عقل، پزشکان دلایل ایجاد کننده آن را درمان می کنند. معمولا حدود 20٪ از علل این بیماری برگشت پذیر هستند.

علل زوال عقل که ممکن است برگشت پذیر باشند عبارتند از:

  • مصرف الکل یا مواد مخدر
  • تومورها
  • هماتوم یا لخته های خونی زیر پوشش بیرونی مغز
  • فشار عادی ناشی از تجمع مایع در مغز
  • اختلالات متابولیکی مانند کمبود ویتامین B12
  • کاهش میزان هورمون تیروئید، معروف به کم کاری تیروئید
  • کاهش قند خون، معروف به هیپوگلیسمی (افت قند)
  • اختلالات شناختی مرتبط با HIV(HAND)

بیماری های زیر، تقریبا قابل کنترل هستند، اما در طول زمان، برگشت پذیر نبوده و بدتر می شوند:

  • بیماری آلزایمر
  • گرفتگی عروق
  • زوال عقل ناشی از بیماری پارکینسون یا سایر اختلالات مشابه. برای کسب اطلاعت بیشتر می توانید مطلب بیماری پارکینسون را مطالعه نمایید.
  • زوال عقل مرتبط با اجسام لویی (اجسام لویی پروتئین های مضر (آلفا سینوکلئین) هستند که با تجمع در یاخته های بافت مغزی باعث زوال مغز می شوند.)
  • فراموشی پینانی گیجگاهی
  • بیماری کروتزفلد جاکوب (CJD) یا جنون گاوی

مرحله بیماری زوال عقل چیست؟

مراحل بیماری زوال عقل، معمولا به شرح زیر است، اما این مراحل، بسته به ناحیه مغز، ممکن است متفاوت باشند.

  1. مرحله بدون آسیب دیدگی: در این مرحله، علائم بیماری آشکار نبوده و در صورت انجام آزمایشات مختلف، بیماری تشخیص داده می شود.
  2. بیماری بسیار خفیف: در این حالت، ممکن است تغییرات جزئی در رفتار را مشاهده شود، اما بیمار، همچنان مستقل خواهد بود.
  3. بیماری خفیف: شما متوجه تغییرات بیشتری در نحوه تفکر و استدلال فرد خواهید شد. او ممکن است در برنامه ریزی با مشکل مواجه شده و به طور مداوم آن را تکرار کند. گاهی نیز رویداد های اخیر را به سختی به یاد آورد.
  4. بیماری متوسط: بیمار برای برنامه ریزی، یادآوری رویداد های اخیر، سفر یا نگهداری پول مشکلات بیشتری خواهد داشت.
  5. بیماری نسبتا شدید: او ممکن است شماره تلفن یا نام نوه های خود را به یاد نیاورد یا درباره زمان یا روزهای هفته اشتباه کند. در این مرحله، بیمار برای انجام کارهای روزمره مانند انتخاب لباس، نیاز به کمک دارد.
  6. بیماری شدید: او نام همسرش را فراموش کرده و برای رفتن به حمام یا غذا خوردن، به کمک نیاز دارد. همچنین ممکن است شخصیت، رفتار و احساساتش تغییر کند.
  7. بیماری بسیار شدید: او دیگر توانایی بیان افکارش را نداشته و نمی تواند راه برود و بیشتر وقت خود را در رختخواب می گذراند.

احتمال ابتلا به زوال عقل چه قدر است؟ (زوال عقل چه قدر رواج دارد؟)

حدود 5٪ تا 8٪ از افراد بالای 65 سال، به نوعی به زوال عقل مبتلا هستند. این درصد، هر 5 سال پس از 65 سالگی دو برابر شده و نیمی از افراد، در 80 سالگی، دچار زوال عقل خواهند شد.