سکته مغزی / عوارض بعد از سکته مغزی / علائم سکته مغزی / درمان سکته مغزی

مغز و اعصاب ۱۷ آبان ۱۳۹۷

همه چیز درباره سکته مغزی

سکته مغزی نوعی حمله مغزی بوده و زمانی رخ می دهد که خون رسانی به مغز متوقف شود. سکته مغزی وضعیتی کاملا اورژانسی بوده و به بررسی و مراقبت فوری نیاز دارد.

سکته مغزی، پنجمین علت مرگ و میر در ایالات متحده بوده و تقریبا هرسال 800000 نفر و در هر 40 ثانیه یک نفر به آن دچار می شود.

این مقاله متعلق به مرکز اطلاعاتی MNT بوده و درباره علت سکته مغزی، نحوه درمان، انواع مختلف و روش های پیشگیری از آن توضیح خواهد داد.

نکات کلیدی درباره سکته مغزی

  • سکته مغزی زمانی اتفاق می افتد که مغز اکسیژن و مواد مغذی کافی دریافت نکرده و در نتیجه سلول های آن می میرند.
  • برای جلوگیری از آسیب دیدگی شدید مغز، سکته مغزی باید به سرعت تشخیص داده شده و درمان شود.
  • روش درمانی به نوع سکته بستگی دارد.
  • موثرترین راه برای جلوگیری از سکته مغزی این است که فرد شیوه زندگی سالمی داشته و بیماری هایی را که ممکن است باعث بروز سکته شوند را درمان کند.

سکته مغزی چیست؟

سکته مغزی چیست؟

سکته مغزی زمانی رخ می دهد که خون رسانی به مغز قطع شده یا کاهش یابد. در این حالت، مغز اکسیژن و مواد مغذی کافی دریافت نکرده و سلول هایش از بین خواهند رفت. آمار نشان می دهد، در آمریکا، حدود 40 درصد از افرادی که در اثر سکته مغزی فوت کرده اند، مرد بوده و 60 درصد از آن ها را زنان تشکیل می دهند.

به گفته انجمن قلب آمریکا (AHA)، خطر ابتلا به سکته مغزی و آمار مرگ و میر، در افراد سیاه پوست (آفریقایی- آمریکایی تبارها)، دو برابر سفید پوستان است.

درمان سکته مغزی

از آن جایی که سکته های مغزی ایسکمیک و هموراژیک علل مختلفی دارند، نحوه درمان شان نیز متفاوت خواهد بود.

تشخیص سریع نوع سکته مغزی، نه تنها امری بسیار مهم، برای کاهش آسیب به مغز است، بلکه انتخاب درمان مناسب نیز بسیار تاثیر گذار خواهد بود، زیرا روش درمانی که برای یک نوع سکته مغزی مفید می باشد، ممکن است برای نوع دیگر، بسیار خطرناک باشد.

سکته مغزی ایسکمیک

سکته مغزی ایسکمیک در اثر گرفتگی یا انقباض عروق مغزی رخ داده و خون رسانی به مغز را با مشکل مواجه می کند.

در این حالت، درمان با تجویز داروهایی شروع می شود که لخته های خون را از بین برده و از تشکیل مجدد آن ها، جلوگیری می کنند. آسپرین نوعی فعال کننده بافتی پلاسمینوژن تزریقی (TPA) است که لخته خون را رقیق می کند. بهتر است بدانید TPA ها باید تا حداکثر 4.5 ساعت بعد از بروز اولین علائم سکته تزریق شوند.

یرای کسب اطلاعات بیشتر می توانید مطلب آسپرین و خواص آن را مطالعه نمایید.

روش های درمانی اورژانسی شامل تزریق مستقیم TPA به عروق مغز یا از استفاده از کاتتر مخصوص برای برداشتن لخته است.

روشی دیگری نیز وجود دارد که می تواند خطر سکته مغزی خفیف به دلیل نرسیدن خون به مغز یا TIA را کاهش دهد. آندارترکتومی کاروتید (پلاک برداری شریانی) نوعی جراحی باز است که در آن، پلاک های مسدود کننده عروق خونی برداشته می شوند.

همچنین، در جراحی آنژیوپلاستی، بالون کوچکی، از طریق کاتتر، وارد شریان اصلی شده و با قرار دادن لوله ی مشبکی به نام استنت، گرفتگی رگ را از بین برده و از بسته شدن مجدد آن جلوگیری می کند.

 سکته مغزی هموراژیک

سکته مغزی هموراژیک، به علت خونریزی در مغز اتفاق افتاده و در درمان آن، باید با کنترل خونریزی، فشار وارد شده بر مغز را کاهش داد.

این نوع سکته با استفاده از داروهایی درمان می شود که بتوانند فشار بر مغز را کم کرده و با کنترل فشار خون، از تشنج و انقباض ناگهانی عروق خونی جلوگیری کنند.

اگر فردی، از داروهای ضد انعقاد خون، مانند وارفارین یا کلوپیدوگرل، استفاده می کند، باید برای جبران خون از دست رفته، دارو خون ساز مصرف کند.

جراحی می تواند هر گونه مشکل در عروق خونی که باعث بروز سکته مغزی شده است را از بین ببرد. جراحان می توانند با قرار دادن بست هایی در پایه آنوریسم یا پر کردن آن ها با کویل (فنر) های جداشدنی، خون ریزی را متوقف کرده و از پارگی عروق جلوگیری کنند.

اگر خونریزی، ناشی از ناهنجاری های عروقی (AVM) باشد که خیلی بزرگ نبوده و در عمق مغز قرار ندارند، عمل جراحی می تواند آن ها را از بین ببرد. AVM ها، رابط های کلاف مانندی بین شریان ها و رگ ها هستند که  نسبت به عروق معمولی، ضعیف تر بوده و راحت تر آسیب می بینند.

توان بخشی و احیای مجدد زندگی

سکته مغزی، حادثه ای است که زندگی فرد را از لحاظ جسمی و احساسی تحت تأثیر قرار می دهد. بعد از این اتفاق، برای بهبود بیمار، باید از روش های درمانی و حمایت کننده ای مانند موارد زیر استفاده شود:

  • گفتار درمانی: این روش، مشکلات گفتاری را از بین برده و با تمرین، ایجاد آرامش و تغییر سبک ارتباطات می تواند به او کمک کند.
  • فیزیوتراپی: این کار می تواند حرکت و تعاملات فرد را بهبود ببخشد. با وجود این که، فعالیت داشتن، در ابتدا، امر سختی به نظر می رسد، انجام این کار بسیار ضروری است.
  • کار درمانی: این کار، توانایی فرد برای انجام کارهای روزمره ای مانند حمام کردن، پخت و پز، لباس پوشیدن، خوردن، خواندن و نوشتن را بهبود می بخشد.
  • گروه های پشتیبانی: این گروه ها، به حل مشکلات رایج روانی، مانند افسردگی که ممکن است پس از سکته مغزی رخ دهد، کمک می کنند. بسیاری از افراد معتقدند که تبادل اطلاعات و تجارب، امری مفید و کمک کننده می باشد.
  • حمایت دوستان و خانواده: افراد نزدیک به فرد، باید پس از سکته مغزی، او را از نظر عملی و احساسی حمایت کنند. آگاه کردن این افراد، از نیازها و قبول حمایت آن ها، امر بسیار مهمی است.

توانبخشی بخش مهم و مستمر درمان بوده و بسته به شدت سکته مغزی، با کمک و حمایت عزیزان، می تواند کیفیت زندگی فرد را بهبود ببخشد.

پیشگیری از سکته مغزی

بهترین راه برای جلوگیری از سکته مغزی، شناختن علل اساسی است. این کار، با تغییر شیوه هایی از زندگی امکان پذیر خواهد بود که عبارتند از:

  • پیروی از رژیم غذایی سالم (مصرف غذاهای سالم)
  • حفظ وزن سالم
  • ورزش مداوم
  • عدم مصرف تنباکو
  • اجتناب از مصرف الکل

منظور از رژیم غذایی سالم، مصرف مواد غذایی مانند میوه ها، سبزیجات، غلات، آجیل، دانه های خوراکی و حبوبات است. همچنین، کاهش یا عدم مصرف گوشت قرمز یا فرآوری شده و کنترل میزان کلسترول و چربی اشباع نیز بسیار ضروری خواهد بود. برای داشتن فشار خون نرمال، بهتر است میزان نمک دریافتی را کنترل کنید.

سایر اقداماتی که می تواند خطر سکته مغزی را کاهش دهد، شامل موارد زیر است:

  • کنترل فشار خون و دیابت
  • درمان وقفه تنفسی در خواب

علاوه بر این مسائل، پزشک می تواند از طریق تجویز داروهای ضد انعقادی، به کاهش خطر سکته مغزی ایسکمیک کمک کند.

همچنین، با کمک جراحی شریانی و انواع دیگر عمل ها، می توان خطر سکته مغزی مکرر را کاهش داد.

انواع سکته مغزی

سه نوع سکته مغزی وجود دارد:

  • سکته ایسکمیک: این بیماری، شایع ترین نوع سکته مغزی بوده و لخته شدن خون، مانع رسیدن خون و اکسیژن کافی، به مغز می شود.
  • سکته هموراژیک: این اتفاق زمانی رخ می دهد که یکی از عروق خونی ضعیف، به علت آنوریسم یا ناهنجاری های شریانی (AVM) پاره شود.
  • حملات ایسکمیک گذرا (TIAs): این حالت، که به عنوان سکته خفیف نیز شناخته می شود، زمانی اتفاق می افتد که جریان خون به بخشی از مغز نرسیده و بعد از مدت کوتاهی، با رفع این مشکل، علائم متوقف شود.

علل سکته مغزی

سکته های مغزی مختلف، علل متفاوتی نیز دارند. با این حال، وجود هر یک از عوامل زیر، خطر سکته را افزایش خواهد داد:

  • اضافه وزن بالا
  • افراد بالای 55 سال
  • داشتن سابقه خانوادگی یا شخصی
  • عدم فعالیت
  • تمایل به مصرف الکل، سیگار، مواد مخدر و روان گردان

سکته مغزی ایسکمیک

این نوع سکته مغزی زمانی رخ می دهد که شریان هایی که خون را به مغز می رسانند، باریک و یا مسدود شده و باعث بروز ایسکمی (کم خونی موضعی) می شوند. ایسکمی، رسیدن جریان خون به مغز را به شدت کاهش داده و باعث آسیب به سلول های مغزی خواهد شد.

انسداد عروق، اغلب به علت لخته شدن خون، در شریان های اصلی یا عروقی که به رگ های باریک مغز متصل هستند، اتفاق می افتد.

جمع شدن رسوبات چربی به نام پلاک نیز، در داخل شریان ها، باعث ایجاد لخته و بروز سکته خواهد شد.

سکته مغزی هموراژیک

سکته های هموراژیک زمانی ایجاد می شوند که عروق خونی مغز، به طور ناگهانی پاره شده و خونریزی کنند.

خونریزی، باعث فشار به مغز و آسیب به آن شده و رسیدن خون مورد نیاز به بافت ها را کاهش می دهد. پاره شدن رگ ها ممکن است باعث خونریزی در مغز، نزدیک بافت مغز یا فضا بین مغز و جمجمه شود.

این اختلالات می تواند ناشی از شرایطی مانند فشار خون بالا، ضربه عاطفی، داروهای رقیق کننده خون و آنوریسم (ضعیف شدن دیواره عروق خونی) باشد.

خونریزی داخل مغزی شایع ترین نوع سکته مغزی هموراژیک بوده و هنگامی رخ می دهد که بافت مغز پس از پاره شدن یک شریان، غرق خون شود.

خونریزی ساب آراکنوئید (زیرعنکبوتیه) نوع دیگری از این سکته بوده و کمتر رایج می باشد. در این حالت، بین مغز و بافت پوششی و نازک آن، خونریزی رخ خواهد داد.

حمله ایسکمیک گذرا (TIA)

TIA ها با انواع سکته های ذکر شده فوق تفاوت دارد، زیرا فقط رسیدن جریان خون به مغز مختل می شود. TIA ها شبیه به سکته مغزی ایسکمیک هستند که اغلب به علت لخته شدن خون و یا موارد دیگر ایجاد می شود.

حتی اگر انسداد شریان ها یا بروز علائم موقت باشند، TIAها باید به عنوان یک وضعیت اورژانسی در نظر گرفته شوند، زیرا شدت یافتن این علائم، موجب بروز سکته مغزی شده یا نشان دهنده گرفتگی یکی از شریان های اصلی قلب است.

با توجه به اطلاعات مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری (CDC)، بیش از یک سوم افرادی که TIA را تجربه می کنند، در صورت عدم درمان، در یک سال آینده، به سکته مغزی شدیدی دچار خواهند شد. حدود 10 تا 15 درصد از این افراد نیز، طی 3 ماه آینده، بعد از TIA سکته خواهند کرد.

علائم سکته مغزی

علائم سکته مغزی

علائم سکته مغزی، اغلب بدون هیچ هشدار یا نشانه ای ظاهر می شوند.

علائم اصلی سکته مغزی عبارتند از:

  • سردرگمی و آشفتگی، شامل مشکل در تکلم و ادراک
  • سردرد، که احتمالا با هوشیاری و یا استفراغ همراه است.
  • بی حسی یا ناتوانی در حرکت دادن قسمت هایی از صورت، بازو یا پا، به خصوص در یک طرف بدن
  • مشکلات بینایی در یک یا هر دو چشم
  • مشکل در راه رفتن، مخصوصا به علت سرگیجه و عدم هماهنگی در بدن

سکته مغزی می تواند باعث بروز مشکلات جسمانی و اختلالات زیادی شود که بسته به زمان تشخیص و نحوه درمان، موقت یا دائمی خواهند بود.

علاوه بر اختلالات و مشکلات جسمانی، بعد از سکته، موارد زیر نیز ممکن است بروز پیدا کند:

  • ناتوانی در کنترل مثانه یا روده
  • افسردگی
  • درد گرفتن دست یا پا که به هنگام حرکت یا تغییر حرارت بدن، بدتر خواهند شد.
  • احساس فلج یا ضعف در یک یا هر دو طرف بدن
  • مشکل در کنترل یا بیان احساسات

بهتر است بدانید علائم و شدت آن ها، در هر فرد، متفاوت است.

F.A.S.T.، راهی برای به خاطر سپردن علائم سکته مغزی و شناسایی به موقع آن هاست، که مخفف موارد زیر می باشد:

  • کج شدن یا بی حالی صورت (Face drooping): آیا ممکن است در صورت لبخند زدن، چهره او بی حال یا لب هایش کج شود؟
  • ضعف عضلانی (Arm weakness): در صورتی که فرد تلاش کند تا هر دو دست خود را بالا ببرد، آیا یک دست پایین می افتد؟
  • مشکل در تکلم (Speech difficulty): اگر فرد سعی کند یک عبارت ساده را تکرار کند، آیا سخنانش نادرست، عجیب یا بریده بریده است؟
  • زمان تماس با 115 (Time to call 115): در صورت مشاهده هر یک از علائم ذکر شده، حتما با اورژانس تماس بگیرید.

در صورت بروز سکته مغزی، هر چه فرد زودتر تحت درمان قرار بگیرد، میزان بهبودی بیشتر بوده و احتمال آسیب یا مرگ کمتر خواهد بود.

تشخیص بیماری

سکته مغزی، به صورت ناگهانی و قبل از این که فرد، برای تشخیص و درمان به پزشک مراجعه کند، اتفاق خواهد افتاد.

بهترین زمان برای تشخیص سکته مغزی و درمان آن، حداکثر تا سه ساعت بعد از بروز اولین علائم است.

برای تعیین نوع سکته مغزی، آزمایشات مختلفی وجود دارد که عبارتند از:

  • معاینه فیزیکی: بعد از پرسیدن علائم و سابقه پزشکی بیمار، متخصص ممکن است فشار خون را کنترل کرده و شریان های کاروتید در گردن و عروق خونی پشت چشم را، برای بررسی نشانه های لخته شدن خون، معاینه کند.
  • آزمایش خون: پزشک ممکن است برای بررسی علت لخته، مواد شیمیایی موجود در خون و یا عفونت، آزمایش خون تجویز کند.
  • سی تی اسکن: با استفاده از اشعه ایکس، پزشک می تواند خونریزی، سکته مغزی، تومور و سایر بیماری های مغزی را تشخیص دهد.
  • اسکن MRI: امواج رادیویی و مغناطیسی می توانند برای تشخیص بافت آسیب دیده مغز استفاده شوند.
  • اسکن اولتراسوند کاروتید: اسکن اولتراسوند برای بررسی جریان خون موجود در شریان های کاروتید و وجود لخته های خونی و پلاک ها استفاده می گردد.
  • آنژیوگرافی مغزی: بعد از تزریق رنگ های مخصوصی به رگ های خونی مغزی، می توان آن ها را با استفاده از اشعه X، به طور کامل مورد بررسی قرار داد.
  • اکوکاردیوگرام: به منظور بررسی منشا لخته های خونی که به مغز رسیده و منجر به سکته می شوند، می توان از این طریق، قلب را به طور کامل معاینه کرد.

بهتر است بدانید تنها از طریق اسکن مغز می توان با اطمینان گفت که فرد، به سکته مغزی دچار شده است.