پوکی استخوان / علائم / تشخیص / درمان / عوارض

استخوان و مفاصل ۰۵ آبان ۱۳۹۷

پوکی استخوان / علائم / تشخیص / درمان / عوارض

پوکی استخوان زمانی اتفاق می افتد که تراکم استخوان کاهش یافته و بدن مانند قبل، قادر به تولید آن نباشد.

این مسئله می تواند زنان و مردان را تحت تاثیر قرار دهد، اما بیشتر در زنان رخ می دهد، زیرا بعد از یائسگی، میزان استروژن، که عامل اصلی محافظت در برابر پوکی استخوان است، در فرد کاهش می یابد.

با ضعیف شدن استخوان ها، خطر شکستن آن ها، در اثر ضربه ای کوچک یا حتی افتادن، افزایش می یابد.

در حال حاضر، بیش از 53 میلیون نفر، در ایالات متحده آمریکا، به پوکی استخوان مبتلا هستند.

حقایقی درباره پوکی استخوان

در این قسمت، برخی از نکات کلیدی در مورد پوکی استخوان توضیح داده شده و جزئیات بیشتر، در ادامه بیان خواهد شد.

  • پوکی استخوان بر ساختار و قدرت استخوان ها تاثیر گذاشته و باعث شکستگی بیشتر، به خصوص در ستون فقرات، ران و مچ دست خواهد شد.
  • این بیماری در زنان بعد از یائسگی رایج تر بوده، اما سیگار کشیدن و رژیم غذایی نامناسب، خطر ابتلا به این بیماری را افزایش می دهد.
  • این بیماری، معمولا علائم ظاهری ندارد، اما ضعیف شدن ستون فقرات ممکن است به خمیدگی و استخوان درد منجر شود.
  • برای تشخیص این بیماری، از اسکن اشعه ایکس مخصوصی به نام DEXA، استفاده می گردد.
  • روش های درمانی نیز شامل داروهایی برای جلوگیری از ضعیف شدن استخوان ها و کاهش سرعت پیشرفت بیماری، ورزش مداوم و رژیم غذایی مناسب حاوی کلسیم، منیزیم و ویتامین D است.

پوکی استخوان چیست؟

پوکی استخوان چیست؟ شکل مربوط به استخوان ها با درجات مختلف پوکی

“پوکی استخوان” به معنی “متخلخل و پر منفذ شدن بافت استخوانی” است. در این حالت، استخوان ها ضعیف تر شده و خطر شکسته شدن آنها، به خصوص در لگن، ستون فقرات و مچ دست افزایش می یابد.

بافت استخوانی، به طور مداوم تجدید شده و استخوان جدید، جایگزین استخوان آسیب دیده و قدیمی می شود. به این ترتیب، بدن تراکم استخوان، یکپارچگی بلورها و ساختار آن را حفظ می کند.

در اواخر دهه 20 سالگی، تراکم استخوان ها افزایش می یابد ولی بعد از 35 سالگی، استخوان ها شروع به ضعیف شدن می کنند. با گذشت سن، ساختار استخوان بیشتر تجزیه شده و درنتیجه پوکی استخوان اتفاق می افتد.

درمان پوکی استخوان

اهداف درمانی عبارتند از:

  • کند کردن یا جلوگیری از پیشرفت پوکی استخوان
  • حفظ مواد معدنی و تراکم استخوان
  • پیشگیری از شکستگی استخوان
  • کاهش درد
  • افزایش توان فرد برای انجام کارهای روزانه

درمان این بیماری، با تغییر سبک زندگی و استفاده از مکمل های دارویی اتفاق خواهد افتاد.

دارو درمانی

داروهایی که می توانند به پیشگیری و درمان پوکی استخوان کمک کنند عبارتند از:

  • بیس فسفونات: این دارو ضد تخلخل بوده و سرعت تضعیف استخوان و همچنین خطر شکستگی را کاهش می دهد.
  • داروهای آگونیست یا آنتاگونیست استروژن، که به عنوان تعدیل‌کننده انتخابی گیرنده استروژن نیز شناخته می شوند، مانند رالوکسیفن (Evista): این داروها می توانند خطر شکستگی های ستون فقرات، در زنان، بعد از یائسگی را کاهش دهند.
  • کلسیتونین (Calcimar, Miacalcin): این دارو از شکستکی ستون فقرات، در زنان یائسه، جلوگیری کرده و در صورت بروز آن، درد را کاهش می دهد.
  • دارو های حاوی پاراتیروئید، مانند تریپاراتی (Forteo): این دارو، خطر شکستگی استخوان، در افرادی که بیش از دیگران، در معرض خطر این اتفاق هستند را کاهش می دهد.
  • مهارکننده های رنک لیگاند (RANKL)، مانند دینوسیماب (Xgeva): این دارو، جدیدترین روش درمان پوکی استخوان بوده و در واقع، نوعی ایمنی درمانی می باشد.

انواع دیگر استروژن یا هورمون درمانی نیز می تواند به درمان این بیماری کمک کند.

درمان پوکی استخوان در آینده

در آینده، این بیماری ممکن است با استفاده از سلول های بنیادی درمان شود.  در سال 2016، محققان دریافتند که تزریق نوع خاصی از سلول های بنیادی به موش ها، پوکی استخوان را به گونه ای بهبود بخشید که برای انسان نیز می تواند مفید باشد.

تحقیقات منتشر شده در سال 2015 نشان می دهد که هورمون رشد (GH) موجود در مکمل های کلسیم و ویتامین D می تواند خطر شکستگی استخوان، در بلند مدت را کاهش دهد.

همچنین در سال 2015، دانشمندان بریتانیایی دریافتند رژیم غذایی حاوی پروتئین سویا و ایزوفلاون می تواند از پوکی استخوان، در دوران یائسگی، جلوگیری کند.

دانشمندان معتقدند تا 75 درصد تراکم مواد معدنی استخوان ها، به ژنتیک بستگی دارد. محققان، با بررسی ژن هایی که مسئول ایجاد یا از بین بردن استخوان ها هستند، به دنبال راهی برای پیشگیری از پوکی استخوان، در آینده می باشند.

نشانه ها و علائم پوکی استخوان

نشانه ها و علائم پوکی استخوان

ترمیم استخوان از بین رفته در اثر پوکی استخوان، به آرامی اتفاق خواهد افتاد. این بیماری اغلب علائمی نداشته و فرد زمانی متوجه آن می شود که در اثر حادثه ای جزئی مانند افتادن، عطسه یا حتی سرفه استخوان هایش بشکند.

مناطقی مانند ستون فقرات، استخوان لگن و مچ دست، بیشتر در معرض خطر شکستگی می باشند.

شکستگی ستون فقرات ممکن است منجر به ایجاد تغییر در حالت فیزیکی بدن، مانند خمیدگی و کوژپشتی شود.

علل و عوامل افزایش خطر ابتلا به پوکی استخوان

در میان عواملی که تا کنون به عنوان علل پوکی استخوان شناخته شده است، برخی قابل اصلاح بوده و مواردی نیز غیر قابل اجتناب هستند.

عوامل اجتناب ناپذیر

عوامل غیر قابل اصلاح عبارتند از:

  • سن: خطر ابتلا به این بیماری، بعد از اواسط 30 سالگی و به ویژه پس از یائسگی افزایش می یابد.
  • کاهش هورمون های جنسی: کاهش استروژن، ترمیم مجدد را با مشکل مواجه می کند.
  • قومیت: مردم سفید پوست و آسیایی بیشتر از سایر گروه های قومی، نسبت به این بیماری، حساس هستند.
  • ساختار استخوان: افرادی با قد بیش از 170 سانتی متر و یا وزن کمتر از 56 کیوگرم، بیشتر در معرض خطر می باشند.
  • عوامل ژنتیکی: در صورتی که لگن یکی از اعضای نزدیک خانواده در اثر پوکی استخوان شکسته باشد، امکان ابتلا شما نیز افزایش می یابد.
  • سابقه شکستگی استخوان: افرادی که در گذشته، مخصوصا بعد از 50 سالگی، در اثر عوامل جزئی، استخوان هایشان شکسته است، احتمالا پوکی استخوان در آن ها تشخیص داده می شود.

رژیم غذایی و شیوه زندگی

عوامل خطرناک ولی قابل اصلاح پوکی استخوان شامل موارد زیر می باشند:

  • اختلالات غذایی مانند بی اشتهایی، پرخوری عصبی و آرتروکسیا (وسواس غذایی و صرفا مصرف مواد غذایی بسیار سالم)
  • مصرف سیگار و تنباکو
  • مصرف بیش از حد الکل
  • کمبود کلسیم، منیزیم و ویتامین D به علت رژیم غذایی نامناسب، جذب نامناسب مواد غذایی در دستگاه گوارش و یا مصرف بعضی از داروها
  • عدم فعالیت و بی تحرکی

ورزش های مناسب کاهش وزن یا اصلاحی، می تواند خطر ابتلا به پوکی استخوان را کاهش دهد. این کار به استخوان ها تنش وارد کرده و باعث رشد آن ها می شود.

داروها و وضعیت سلامت

برخی از بیماری ها یا داروهایی باعث تغییر در میزان هورمون می شوند، خطر پوکی استخوان را افزایش می دهد.

بیماری هایی که هورمون ها را تحت تاثیر قرار می دهند شامل پرکاری غده تیروئید، هیپرپاراتیروئیدیسم (فعالیت نامناسب غدد پاراتیروئید) و ​​بیماری کوشینگ (عملکرد نامناسب غدد فوق کلیوی به خاطر وجود تومور در هیپوفیز) می باشد.

تحقیقات منتشر شده در سال 2015 نشان می دهد که زنانی که تغییر جنسیت داده و تحت درمان هورمونی (HT) هستند، در معرض خطر ابتلا به پوکی استخوان می باشند. با این حال، استفاده از آنتی آندروژن ها، یک سال قبل از شروع HT، ممکن است این خطر را کاهش دهد. برخی مطالعات نشان می دهند مردان تغییر جنسیت داده، در  معرض خطر این بیماری نیستند، اما برای اثبات آن، تحقیقات بیشتری لازم است.

بیماری هایی که خطر این بیماری را افزایش می دهد عبارتند از:

  • سرطان
  • بیماری انسداد مزمن ریوی (COPD)
  • بیماری مزمن کلیوی
  • برخی از بیماری های خودایمن مانند رماتیسم مفاصل و انسداد اسپوندیلیت

داروهایی که احتمال بیماری را افزایش می دهند، به شرح زیر هستند:

  • گلوكوكورتيكوئيدها و كورتيكواستروئيدها، از جمله پردنيزون و پردنيزولون
  • هورمون تیروئید
  • داروهای ضد انعقاد و رقیق کننده، از جمله هپارین و وارفارین
  • پمپ های مهار کننده پروتئین (PPIs) و دیگر آنتی اسیدها که روی مواد معدنی تاثیرگذار هستند.
  • برخی از داروهای ضد افسردگی
  • برخی از داروهای ویتامین A (رتینوئید)
  • دیورتیک های تیازید
  • تيازوليديديون ها، که براي درمان ديابت نوع 2 مورد استفاده قرار مي گيرند، به علت کاهش مواد تشکیل دهنده استخواني
  • برخی داروهای مؤثر بر سیستم ایمنی بدن مانند سیکلوسپورین، که باعث افزایش جذب مواد و تشکیل استخوان می شوند.
  • مهار کننده های آروماتاز ​​و داروهای دیگری که هورمون های جنسی را از بین می برد، مانند آناستازول یا آریمیدکس
  • برخی از داروهای شیمی درمانی، از جمله لتروزول (Femara)، برای درمان سرطان سینه و لوپرونین (لوپرون) برای درمان سرطان پروستات و سایر بیماری ها

پوکی استخوان ناشی از گلوكوكورتيكوئيد، شايع ترين نوع پوکی استخوان در اثر دارو می باشد.

پیشگیری از پوکی استخوان

پیشگیری از پوکی استخوان

برخی تغییرات در شیوه زندگی، می تواند خطر ابتلا به پوکی استخوان را کاهش دهد.

کلسیم و ویتامین D

کلسیم برای استخوان ضروری بوده و مصرف کافی آن، بسیار مهم است.

افراد 19 ساله و یا مسن تر، باید روزانه 1000 میلی گرم کلسیم دریافت کنند. در زنان بالای 51 سال افراد بیش از 71 سال، این میزان حدودا 1200 میلی گرم در روز می باشد.

منابع غنی کلسیم عبارتند از:

  • محصولات لبنی مانند شیر، پنیر و ماست
  • سبزیجاتی مانند کلم پیچ و کلم بروکلی
  • ماهی هایی با استخوان های نرم مانند ماهی قزل آلا و تون
  • غلات صبحانه غنی شده

اگر رژیم غذایی، به میزان کافی به بدن کلسیم نمی رساند، استفاده از مکمل ها ضروری می باشد.

نقش ویتامین D نیز بسیار مهم است، زیرا به جذب کلسیم کمک می کند. مواد غذایی مانند غذاهای غنی شده، ماهی های آب شور و جگر جز منابع مهم این ویتامین هستند.

با این حال، بیشتر ویتامین D دریافتی، از مواد غذایی نبوده و قرار گرفتن در معرض آفتاب، برای دریافت آن ضروری می باشد. بنابراین، پزشکان توصیه می کنند، روزانه، ساعتی را در زیر نور آفتاب قرار بگیرید.

تغییر سبک زندگی برای جلوگیری از پوکی استخوان

راهکار های دیگری که خطرات این بیماری را کاهش می دهد عبارتند از:

  • سیگار نکشیدن، زیرا این کار می تواند از رشد استخوان جدید جلوگیری کرده و میزان استروژن را در زنان کاهش دهد.
  • محدود کردن مصرف الکل، برای داشتن استخوان های سالم و جلوگیری از تضعیف آن ها.
  • انجام ورزش های هوازی منظم برای کاهش وزن، مثل پیاده روی، باعث می شود استخوان ها سالم مانده و عضلات تقویت شوند.
  • انجام تمریناتی برای افزایش انعطاف پذیری و تعادل، مانند یوگا، می تواند خطر تضعیف و شکستگی استخوان را کاهش دهد.

در افراد مبتلا به پوکی استخوان، تغذیه، ورزش، جلوگیری از افتادن و پیشگیری از تضعیف بیشتر آن ها نقش کلیدی در کاهش خطر و از بین رفتن استخوان ها دارند.

آزمایشات و تشخیص

پزشک سابقه خانوادگی بیمار و عوامل خطرناک را بررسی کرده و در صورت مشکوک شدن به بیماری، تست تراکم استخوان (BMD) تجویز خواهد کرد.

اسکن تراکم استخوان از نوعی از تکنولوژی جدید، به نام برآورد جذب اشعه ی ایکس(DEXA)، برای سنجش میزان تراکم استفاده می کند.

با در نظر گرفتن علائم بیمار و عواملی که خطر بیماری را افزایش می دهند، پزشک می تواند احتمال شکستگی های ناشی از پوکی استخوان را تشخیص داده و بهترین روش درمانی را معرفی نماید.

دو دستگاهی که می توانند اسکن DEXA را انجام دهن، عبارتند از:

  • دستگاه اصلی: در مراکز و یا بیمارستان هایی که این تست را انجام می دهند، بیمار روی تختی دراز کشیده و میزان تراکم استخوان لگن و ستون فقرات سنجیده خواهد شد.
  • دستگاه جانبی: دستگاه قابل حمل و سیاری که استخوان مچ دست، پاشنه یا انگشتان را بررسی می کند.

نتایج تست DEXA

نتایج این آزمایش به شکل T- score یا Z-score تعیین می شود.

T-score تراکم استخوان بیمار را با یک فرد جوان مقایسه می کند.

  • 0- یا بالاتر طبیعی است.
  • بازه بین 1.0- و 2.5- نشان دهنده ضعیف شدن خفیف استخوان ها می باشد.
  • 5- و یا کمتر از آن، به پوکی استخوان کامل اشاره دارد.

Z-score تراکم استخوانی فرد را با سایر بیماران هم سن و با ساختار استخوانی مشابه مقایسه می کند.

این تست معمولا هر 2 سال تکرار می شود تا بتوان نتایج را مقایسه و بررسی کرد.

سایر روش های سنجش پوکی استخوان

ارزیابی استخوان های ستون فقرات کناری (LVA) ممکن است برای بیماران مسنی که قد شان از 1 اینچ کمتر بوده یا دارای کمر درد غیر مرتبط به این بیماری هستند، استفاده شود.

اسکن اولتراسوند استخوان پاشنه راه دیگری برای ارزیابی پوکی استخوان است. این تست نیز در محیط های بیمارستانی انجام می شود، اما نسبت به DEXA، کمتر رایج بوده و نتایج آن، با  DEXA T-scores مقایسه نخواهد شد.

عوارض جانبی

با ضعیف شدن استخوان ها، شکستگی ها بیشتر اتفاق افتاده و با گذشت سن، استخوان ها به زمان بیشتری برای بهبود نیاز خواهند داشت.

این مسئله می تواند به درد و خمیدگی منجر شود، زیرا استخوان ها در ستون فقرات شروع به فروپاشی می کنند. شکستگی یا حتی یک ترک در لگن به سختی بهبود یافته و فرد دیگر نمی تواند به طور مستقل زندگی کند.

در افراد مبتلا به پوکی استخوان، باید با استفاده از  اقداماتی، می توان جلوی شکستگی استخوان را گرفت. این نکات به شرح زیر است:

  • جلوگیری از لیز خوردن و افتادن با مرتب کردن فضا و استفاده از فرش یا قالیچه
  • استفاده مداوم از عینک و در دسترس بودن همیشگی آن
  • نصب میله هایی در حمام
  • اطمینان از وجود نور کافی در خانه
  • انجام ورزش هایی که به حفظ تعادل بدن کمک می کنند، مانند تای چی
  • استفاده از داروهایی برای کاهش سرگیجه

انجمن خدمات پیشگیری از بیماری ها، در ایالت متحده، از زنان 65 سال به بالا، افراد جوان تری که در گذشته، شکستگی استخوان خیلی شدید داشته اند و یا کسانی که نگران ابتلا به پوکی استخوان هستند، درخواست می کند، برای جلوگیری از این بیماری، تحت نظر پزشک قرار بگیرند.