زخم معده / علائم / تشخیص / درمان / رژیم غذایی

گوارشی ۰۴ آذر ۱۳۹۷ بدون دیدگاه

زخم معده چیست؟

زخم معده (stomach ulcer) که با نام زخم شکمی هم شناخته می شود، زخم دردناکی است که در قسمت داخلی معده ایجاد می شود. این زخم ها نوعی از بیماری زخم گوارشی هستند و شامل جراحاتی می باشند که هم بروی معده و هم روده کوچک تاثیر می گذارند.

زخم معده زمانی ایجاد می شود که لایه ضخیمی که از معده در برابر مایعات گوارشی حفاظت می کند، نازک شود. این امر سبب سایش بافت داخلی بواسطه اسید معده شده و باعث بوجود آمدن زخم می شود.

درمان زخم معده آسان است، اما در صورت عدم درمان صحیح ممکن است بیماری شدت یابد.

عواملی که سبب ایجاد زخم معده می شوند

  • عفونت از طریق باکتری هلیکوباکتر پیلوری (H. pylori)
  • استفاده طولانی مدت از داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAID)، مانند آسپرین، ایبوپروفن یا ناپروکسن

در مواردی نادر سندرومی که زولینگر- الیسون نام دارد، با افزایش تولید اسید در معده سبب ایجاد زخم های معده و روده می شود. این سندروم سبب ایجاد 1% از تمامی زخم های گوارشی می شود.

علائم زخم معده

علائم زخم معده

علائم بسیاری با زخم معده مرتبط هستند. شدت این علائم به شدت زخم بستگی دارد.

شایع ترین علامت، حس سوزش یا درد در مرکز سینه و بالای شکم می باشد. در حالتی که معده خالیست، درد شدیدتر می شود و می تواند از چند دقیقه تا چند ساعت به طول بیانجامد.

سایر علائم و نشانه های زخم معده عبارتند از:

  • درد معده
  • کاهش وزن
  • اجتناب از خوردن غذا بخاطر درد
  • حالت تهوع و استفراغ
  • نفخ
  • حس سیری زودهنگام
  • رفلاکس معده
  • سوزش سر دل (سوزش در قفسه سینه)
  • درد در زمان خوردن، نوشیدن یا استفاده از قرص های ضد رفلاکس
  • کم خونی (علائم می توانند شامل خستگی، کم آوردن نفس یا رنگ پریدگی)
  • دفع مدفوع تیره
  • استفراغ که خونی بوده یا شبیه پودر قهوه است

در صورت مشاهده هرگونه علائم مربوط به زخم معده، با پزشک خود مشورت کنید. حتی در صورت ناراحتی های اندک، در صورت عدم درمان، زخم معده شدیدتر می شود. خونریزی زخم معده می تواند سبب به خطر افتادن زندگی فرد شود.

تشخیص زخم معده

زخم معده

تشخیص و درمان به علائم بیماری و شدت زخم بستگی دارد. برای تشخیص زخم معده، پزشک معالج در کنار علائم بیماری و داروهایی که فرد مصرف می کند، به مرور سابقه پزشکی او می پردازد.

برای درمان عفونت اچ. پیلوری می توان از آزمایش خون، مدفوع یا تنفس استفاده کرد. در آزمایش تنفس، بیمار پس از نوشیدن مایعی شفاف، هوای داخل شش را در داخل یک کیسه وارد می کند، سپس کیسه مهرو موم می شود. در صورت وجود ویروس اچ. پیلوری، نمونه تنفس حاوی مقادیر بالاتر از حد نرمال کربن دی اکسید خواهد بود.

سایر روندها و آزمایشات برای تشخیص زخم معده شامل:

  • بلعیدن باریم: فرد مایعی سفید و غلیط (باریم) را می نوشد که قسمت بالایی دستگاه گوارش را پوشانده و به پزشک جهت مشاهده معده و روده کوچک توسط اشعه ایکس کمک می کند.
  • آندوسکوپی (EGD): لوله ای باریک و روشن است که از داخل دهان به سمت معده و قسمت اول روده کوچک فرستاده می شود. از این آزمایش برای بررسی زخم ها، خونریزی و هرگونه بافت غیرعادی استفاده می شود.
  • بافت برداری از طریق آندوسکوپی: در این آزمایش قسمتی از بافت معده برای انجام آزمایشات مربوطه در آزمایشگاه تیکه برداری می شود.

درمان زخم معده

درمان زخم معده به علت آن بستگی دارد. بسیاری از رخم های معده با تجویز پزشک درمان می شوند اما در مواردی نادر، ممکن است نیاز به جراحی داشته باشد.

درمان سریعتر یک زخم حائز اهمیت است، بنابراین با پزشک خود راجع به برنامه درمانی مشورت کنید. اگر زخم شما خونریزی می کند، احتمال بستری شدن در بیمارستان و درمان از طریق آندوسکوپی و داروهای IV بالاست. همچنین ممکن است نیاز به تزریق خون داشته باشید.

درمان غیر جراحی

اگر زخم معده براساس ویروس اچ. پیلوری ایجاد شده، فرد نیاز درمان از طریق آنتی بیونیک و داروهایی دارد که مسدود کننده های پروتون پمپ (PPI) نامیده می شوند. PPI سبب مسدود شدن سلول هایی در معده می شود که وظیفه شان تولید اسید است.

علاوه بر این درمان، پزشک می تواند موارد درمانی زیر را توصیه کند:

  • مسدود کننده پذیرنده H2 (دارویی که برای مسدود کردن تولید اسید استفاده می شود)
  • استفاده نکردن از NSAID ها
  • انجام آندوسکوپی
  • پروبیوتیک ها (باکتری های مفیدی که می توانند نقش موثری در کشتن ویروس اچ. پیلوری داشته باشند)
  • مکمل بیسموت

علائم زخم معده می توانند سریعا درمان شوند. اما با وجود از بین رفتن علائم، فرد می بایست روند درمانی خود را که توسط پزشک تجویز شده به پایان برساند. این موضوع درباره عفونت های اچ. پیلوری اهمیت بیشتری دارد، پس مطمئن شوید که تمامی باکتری ها از بین رفته باشند.

عوارض جانبی داروهای استفاده شده برای درمان زخم معده عبارتند از:

اینگونه عوارض جانبی عموما موقت هستند. در صورت طولانی شدن عوارض، با پزشک خود راجع به تغییر داروهایتان مشورت کنید.

درمان از طریق جراحی

در مواردی نادر و در حالتی که زخم معده بغرنج شده باشد، نیاز به جراحی احساس می شود. این امر درباره زخم هایی صادق است که:

  • برگشت پذیرند
  • التیام نیافته اند
  • خونریزی دارند
  • در داخل معده ایجاد پارگی کرده اند
  • از خارج شدن غذا از داخل معده و راه یافتن به روده کوچک جلوگیری می کنند

عمل جراحی شامل:

  • خارج نمودن کامل زخم
  • تکه برداری از قسمت دیگری از روده ها و اتصال آن به محل زخم
  • متصل نمودن شریانی که خونریزی می کند
  • قطع عصبی که به داخل معده اسید ترشح می کند، بمنظور کاهش تولید اسید

رژیم غذایی مناسب زخم معده

در گذشته اینگونه تصور می شد که رژیم غذایی سبب ایجاد زخم می شود. اما می دانیم که این فکر صحیح نیست. حال می دانیم نه تنها غذایی که می خوریم سبب ایجاد یا درمان زخم معده نخواهد شد، بلکه خوردن غذای سالم و رژیم غذایی مناسب می تواند سبب بهبود کلی دستگاه گوارش شود. درکل، داشتن رژیمی سرشار از میوه، سبزیجات و فیبر بسیار سودمند است.

این احتمال وجود دارد که برخی غذاها نقش مهمی در حذف ویروس اچ. پیلوری داشته باشند. غذاهایی که با این ویروس مبارزه می کنند و یا سبب تقویت باکتری های مفید بدن می شوند عبارتند از:

  • کلم بروکلی، گل کلم، کلم و تربچه
  • برگ های سبز مانند اسفناج و کلم پیچ
  • غذاهای سرشار از پروبیوتیک مانند کلم ترش، میسو (خوراک ژاپنی، مخلوطی از خمیر سویا و نمک و غلات تخمیر شده)، کامبوچا، ماست (مخصوصا ماست های حاوی لاکتوباسیل و ساچارومیس)
  • سیب
  • بلوبری، تمشک، توت فرنگی و شاه توت
  • روغن زیتون

اگر فکر می کنید که دارای زخم معده هستید، برای داشتن یک رژیم سالم می توانید این غذاها را به لیست خود اضافه کنید.

درمان های خانگی برای زخم معده

علاوه بر داشتن رژیم غذایی سالم، مواردی که در ادامه آمده می توانند به کاهش تاثیرات باکتری اچ. پیلوری که مسول بسیاری از زخم های معده است، کمک کنند. هرچند، این مکمل ها را نباید جایگزین داروی تجویز شده توسط پزشک کرد:

  • پروبیوتیک ها
  • عسل
  • گلوتامین (منابع غذایی مربوط به گلوتامین شامل مرغ، ماهی، تخم مرغ، اسفناج و کلم هستند)

پزشک برای ایجاد حس بیشتر التیام زخم، می تواند توصیه هایی را متذکر شود. می توانید با پزشک خود درباره این درمان های طبیعی مشورت کنید.

زمان مراجعه به پزشک

اگر فکر می کنید که مبتلا به زخم معده شده اید، پس با پزشک خود تماس بگیرید و درباره علائم و نحوه درمان آن با یکدیگر مشورت کنید. درمان زخم معده حائز اهمیت است، زیرا باکتری اچ. پیلوری می تواند باعث ایجاد موارد زیر گردد:

  • خونریزی محل زخم که می تواند زندگی را تهدید کند
  • نفوذ، حالتی است که زخم به داخل دیواره دستگاه گوارش و سایر ارگان ها مانند پانکراس نفوذ می کند.
  • پارگی، حالتی که سبب ایجاد حفره ای در داخل دیواره دستگاه گوارش می شود
  • مسدود شدن دستگاه گوارش بعلت ورم بافت های ملتهب
  • سرطان معده، احتمال وقوع این امر در افرادی که مبتلا به عفونت اچ. پیلوری هستند در مقایسه با افراد غیر مبتلا 6 مرتبه بیشتر است.

علائم این مشکلات در ادامه ذکر شده است. در صورت مشاهده هریک از این علائم، سریعتر با پزشک خود تماس بگیرید:

  • ضعف
  • تنفس دشوار
  • استفراغ یا مدفوع سیاه یا قرمز
  • دردی ناگهانی و زننده در ناحیه شکم که برطرف نمی شود

پیشگیری از زخم معده

برای جلوگیری از شیوع باکتری که سبب زخم معده می شود، دست ها را مرتبا با آب و صابون بشویید. همچنین از تمیز بودن تمام مواد غذایی مطمئن شده و طبق زمان مورد نیاز آنها را طبخ نمایید.

برای پیشگیری از زخم هایی که بواسطه NSAID ها ایجاد شده اند، استفاده از داروها را در صورت امکان متوقف کرده یا آنها را محدود کنید. در صورت نیاز به استفاده از NSAIDها، طبق مقدار مشخص شده از این داروها استفاده کنید و از مصرف همزمان الکل و دارو خودداری نمایید. همیشه این داروها را با غذا و آب کافی مصرف کنید.