آزمایش PSA / تفسیر آزمایش PSA / رنج نورمال آزمایش PSA

آزمایش های پزشکی ۱۷ آبان ۱۳۹۷

آزمایش آنتی ژن اختصاصی پروستات PSA

آنتی ژن اختصاصی پروستات (PSA)، ماده ای است که توسط غده پروستات ساخته می شود. افزایش میزان PSA می تواند نشان دهنده سرطان پروستات و یا بیماری های غیر سرطانی مانند التهاب یا بزرگی پروستات باشد.

برای کسب اطلاعات بیشتر می توانید مطلب غده پروستات چیست و چه کار می کند را مطالعه نمایید.

مقدار و رنج نورمال آزمایش PSA

رنج PSA در بیشتر مردان کمتر از 4 نانوگرم در میلی لیتر می باشد. معمولا از این شاخص برای تعیین خطر ابتلا به سرطان پروستات استفاده می شود.

مقدار PSA درمردان مبتلا به سرطان پروستات، اغلب بالاتر از 4 است؛ هرچند سرطان پروستات در هر سطحی از PSA ممکن است اتفاق بیفتد. طبق گزارشات منتشر شده، شانس ابتلا به سرطان پروستات در مردانی که غده پروستات در آزمایشات آنها نرمال و سطح PSA نیز کمتر از 4 بوده، 15 درصد است.

آزمایش PSA / تفسیر آزمایش PSA / رنج نورمال آزمایش PSA

در افرادی که مقدار PSA بین 4 تا 10 است، شانس ابتلا 25 درصد و اگر سطح PSA به بالاتر از 10 برسد، شانس ابتلا به سرطان پروستات به بالای 50 درصد، افزایش می یابد.

در گذشته، اغلب متخصصان سطح کمتر از 4 PSA را نرمال محسوب می کردند. اما با توجه به نتایج مطالعات اخیر، برخی ترکیب ها میزان PSA را در بدن، کاهش می دهند. برخی محققان، سطح نرمال PSA را کمتر از 2.5 یا 3، مخصوصا برای بیماران جوان تر، توصیه می کنند.

بیماران جوان تر، پروستات کوچک تر و سطح PSA کمتری را در بدن خود دارند؛ بنابراین افزایش سطح PSA بالاتر از 2.5 نانوگرم در میلی لیتر برای افراد جوان تر، نگران کننده است.

روند افزایش سطح PSA (این که این عدد با چه سرعتی و در چه محدوده ای از زمان در حال افزایش است) نیز، به میزان اندازه آن اهمیت دارد.

باید توجه داشت که آزمایش PSA، کامل نیست. بیشتر مردان با سطح بالای PSA، دچار بزرگی خوش خیم پروستات هستند که با افزایش سن، به صورت نرمال اتفاق می افتد. در مقابل، سطح پایین PSA خون، احتمال وجود سرطان پروستات را رد نمی کند. با این حال، اغلب مبتلایان به سرطان پروستات، در مراحل اولیه توسط آزمایش PSA، شناسایی می شوند.


بیشتر بخوانید:

بزرگی پروستات و درمان آن

سرطان پروستات و علائم آن

درمان گیاهی بزرگی پروستات


آزمایش PSA چگونه انجام می شود؟

این آزمایش، با گرفتن خون از بازو انجام و نتایج آن طی چند روز، توسط  آزمایشگاه گزارش می شود.

چه زمانی باید سطح PSA را اندازه بگیریم؟

به گفته انجمن سرطان آمریکا، مردان باید پیش از انجام آزمایشات پروستات درباره مزایا، خطرات و محدودیت های آن با پزشک مشورت کنند. طبق راهبرد های این انجمن، آزمایش آنتی ژن اختصاصی پروستات (PSA)، بدون مشورت با پزشک، نباید صورت گیرد.

آنها همچنین برای مردانی که دارای خطر متوسط ابتلا به سرطان پروستات هستند، در سن 50 سالگی و برای مردانی که با خطر بالای ابتلا به سرطان مواجه هستند، در سنین پایین تر؛ مراجعه به پزشک را ضروری می دانند. مراجعه به پزشک با توجه به عوامل خطر در این افراد، باید در سنین 40 تا 45 سالگی آغاز شود.

انجمن اورولوژی آمریکا، به مردان بین 55 تا 69 سالی که قصد انجام معاینه پروستات دارند، مشورت با یک پزشک درباره مزایا و خطرات آن را توصیه می کند، تا این افراد بتوانند با توجه به ارزش های شخصی خود و مزیت های آزمایش، اقدامات لازم را انجام دهند.

سایر توصیه های این انجمن عبارتند از:

  • اندازه گیری PSA برای مردان زیر 40 سال، توصیه نمی شود.
  • معاینه روتین پروستات، در مردان بین 40 تا 54 ساله با شانس متوسط ابتلا به سرطان پروستات، توصیه نمی شود.
  • انجام معاینات به فاصله دو سال یک بار یا حتی بیشتر، از معاینه مقعدی برای مردانی که بعد از مشورت با پزشک تصمیم به انجام آن گرفته اند، بهتر و عوارض جانبی و خطر آن نیز، کمتر است و همچنین احتمال مثبت اشتباه بودن آزمایش نیز در این روش کاهش می یابد.
  • معاینه روتین پروستات در مردان بالای 70 سال یا مردانی که امید به زندگی در آن ها کمتر از 10-15 سال است، توصیه نمی شود.
  • نیروی ارائه دهنده خدمات پیشگیری ایالت متحده (USPSTF)، آزمایش پروستات را برای برخی مردان بین 55 تا 69 سال، مناسب می داند. این سازمان، مشورت با پزشک را درباره خطرات و مزایای آزمایش، توصیه می کند.
  • اگر پزشک شما، با توجه به نتایج آزمایش PSA و یا معاینه مقعدی، ابتلا به سرطان پروستات را تشخیص دهد، برای اطمینان حاصل از این نتیجه قدم بعدی، نمونه برداری (بیوپسی) از پروستات (بررسی قسمت کوچکی از بافت پروستات، در آزمایشگاه) است. این روش، تنها راه برای شناسایی قطعی سرطان پروستات است.

بالا رفتن سطح PSA چه چیز را نشان می دهد؟

سطح بالای PSA، ممکن است سرطان پروستات و یا بیماری های غیر سرطانی مانند التهاب پروستات و یا بزرگی پروستات را، نشان دهد.

سطح PSA خون شما تحت تاثیر عوامل دیگری نیز قرار می گیرد؛ این عوامل عبارتند از :

  • سن: سطح PSA با افزایش سن، به آهستگی بالا می رود. حتی اگر هیچ اشکالی در پروستات وجود نداشته باشد، این روند به طور طبیعی اتفاق می افتد.
  • داروها: برخی داروها سطح PSA خون را تحت تاثیر قرار می دهند. در صورت مصرف فیناستراید ( Proscar یا Propecia) و یا دوتاستراید (Avodart)، قبل از انجام آزمایش، آن را به پزشک خود اطلاع دهید. این داروها به سرعت، سطح PSA را به نصف مقدار واقعی آن در خون، می رسانند.

اگر سطح PSA شما بالا باشد، پزشک نمونه برداری جهت آزمایش سرطان پروستات را، به شما توصیه می کند.

سایر آزمایشات PSA

آزمایشات جدیدی برای اندازه گیری PSA وجود دارد که به پزشک، برای تعیین نیاز به نمونه برداری، کمک می کند. البته همه پزشکان با انجام این آزمایش ها و نتایج حاصل از آن ها موافق نیستند.

  • درصد فرم آزاد PSA در خون: PSA به دو شکل در خون وجود دارد. یکی از آن ها به پروتئین ها باند شده و متصل است؛ و فرم دیگر به صورت آزاد در گردش خون، وجود دارد. درصد فرم آزاد PSA، میزان گردش آن را در خون نسبت به کل PSA، نشان میدهد. میزان فرم آزاد PSA، در مردانی که مبتلا به سرطان پروستات هستند، کمتر از افراد سالم است. مطالعات نشان می دهد که اگر میزان کل PSA حدود 4 تا 10 ودرصد فرم آزاد PSA کم باشد (کمتر از 10%)، احتمال مبتلا بودن فرد به سرطان پروستات حدود 50 درصد است و در این صورت، باید آزمایش نمونه برداری انجام شود. برخی پزشکان، نمونه برداری را برای افرادی که فرم آزاد PSA آن ها، 20% یا کمتر است؛ تجویز می کنند.
  • روند افزایش PSA: اندازه گیری سرعت افزایش PSA، یک آزمایش مجزا نیست؛ بلکه تغییرات سطح PSA در طی زمان است. زمانی که میزان PSA در خون، کمتر از 4، و سرعت افزایش PSA بالا باشد (بیش از 0.75 نانوگرم در میلی لیتر طی یک سال)، احتمالا فرد به سرطان پروستات مبتلا بوده و نمونه برداری از پروستات نیز، توصیه می شود.
  • آزمایش PCA3 ادرار: این آزمایش ادرار،به دنبال ترکیبی از ژن ها است، که در آزمایش 50 درصد از مردان مبتلا به سرطان پروستات، وجود دارد. این روش، یکی دیگر از ابزارهای تعیین نیاز به انجام نمونه برداری است.

استفاده از آزمایش خون PSA پس از تشخیص سرطان

اگرچه، آزمایش PSA، اساسا برای معاینه و تشخیص سرطان پروستات استفاده می شود، اما برای موارد دیگری نیز ارزشمند است؛ از جمله:

  • هدایت درمان. نتیجه آزمایش PSA، همراه با معاینه پزشک و مرحله (stage) تومور، به تشخیص وخامت سرطان، کمک می کند. این آزمایش ممکن است، روی گزینه های درمان موثر باشد.
  • تعیین موثر بودن درمان. پس از جراحی یا پرتو درمانی، سطح PSA برای تعیین میزان موفقیت درمان، مورد استفاده قرار می گیرد. اگر درمان، سلول های سرطانی را نابود یا حذف کرده باشد، سطح PSA کاهش پیدا می کند. سطح بالای PSA نشان دهنده وجود سلول های سرطانی و بازگشت دوباره سرطان است.

برای کسب اطلاعات بیشتر می توانید مطلب انواع جراحی پروستات و عوارض آن را مطالعه نمایید.

اگر شما نزدیک درمان، تحت مراقبت ویژه قرار بگیرید؛ اندازه گیری سطح PSA می تواند به تعیین پیشرفته بودن بیماری و نوع درمان کمک کند.

در طی هورمون تراپی، سطح PSA خون می تواند نشان دهنده موثر بودن این نوع درمان، و یا زمان تغییر درمان باشد.