خود بیمار انگاری یا هیپوکندریا / علائم / علت / تشخیص / درمان

روانشناسی ۱۴ بهمن ۱۳۹۷

خود بیمار انگاری یا هیپوکندریا: اختلال اضطراب از بیماری

افراد همیشه نگران وضعیت سلامتی خود هستند اما برای برخی حتی وقتی که در وضعیت سلامتی خوبی هستند، ترس از مریض بودن بسیار قوی است، چیزی که سبب می شود به سختی بتوانند با زندگی روزمره کنار بیایند.

فردی که با ترس داشتن یک بیماری جدی زندگی می کند، در کنار آزمایشات پزشکی که موید نبود هیچ گونه مشکلی هستند، ممکن است اختلال علائم جسمی داشته باشد که با نام خود بیمار انگاری، اختلال نگرانی از بیماری یا هیپوکندریا نیز شناخته می شود. این وضعیت با نام خود بیمار انگاری نیز شناخته می شود.

واقعیاتی راجع به خود بیمار انگاری:

  • علائم اصلی خود بیمار انگاری، نگرانی شدید درباره سلامتی است.
  • دلایل مختلفی برای این وضعیت وجود دارد و می تواند به سایر وضعیت های سلامتی مرتبط باشد.
  • در بسیاری از افراد این یک تجربه موقت است.
  • این کلمه طبق تعریف راهنمای DSM-5، اختلال علائم جسمی است.

خود بیمار انگاری یا هیپوکندریا چیست؟

طبق مطالعه ای که در JAMA منتشر شد:

اختلال علائم جسمی را بعنوان “یک ترس مزمن یا اعتقاد از داشتن یک بیماری جدی و تشخیص داده نشده پزشکی” معرفی می کند.

محققات اذعان داشته اند که این امر بروی حدود ۵% از بیماران سرپایی تاثیر می گذارد.

بصورت مختصر، این اختلال یک وضعیت مربوط به سلامت روانی است که فرد بسیار درباره بیماری خود نگران است و این مساله به نقطه ای می رسد که نگرانی خود تضعیف کننده می شود. نگرانی درباره سلامت تبدیل به بیماری می شود.

اختلال بیماری جسمی یک وضعیت مزمن است.

خود بیمار انگاری یا هیپوکندریا چیست؟

شدت این وضعیت به سن، گرایش فرد به نگرانی و میزان استرسی دارد که فرد با آن مواجه است.

علائم

ترس از عملکردهای طبیعی: برای فردی که به خود بیمار انگاری مبتلاست، عملکرد های طبیعی بدن مانند ضربان قلب، تعریق و حرکات روده می تواند مانند علائم یک بیماری یا وضعیت جدی بنظر برسد.

ترس از وضعیت های غیر عادی جزیی: آبریزش بینی، ورم نمودن جزیی غدد لنفاوی یا کمی جراحت می تواند مانند یک مشکل جدی بنظر برسد.

بررسی: بررسی منظم بدن برای یافتن نشانه های بیماری.

تمرکز خود بیمار انگاری به افراد بستگی دارد:

  • تمرکز برخی از افراد فقط بروی قسمت خاصی از بدن است، مانند شش ها
  • ممکن است فقط بروی یک مریضی تمرکز کنند، مانند سرطان
  • یا ممکن است یکی پس از دیگری از بیماری ها بترسند

صحبت مکرر درباره بیماری: اختلال علائم جسمی ممکن است سبب شود تا افراد درباره سلامتی خود بسیار صحبت کنند.

مراجعه به پزشک: ممکن است به دفعات به پزشک خود مراجعه کنند.

شیفتگی: ممکن است ساعت های متمادی به تحقیق درباره علائم بیماری های احتمالی بپردازند.

تسکین نیافتن از نتایج آزمایشات: اگر نتایج آزمایشات منفی باشد، فرد تسکین نخواهد یافت. در حقیقت این مساله حتی می تواند سبب بدتر شدن شرایط شود، فرد از این می ترسد که هیچ کس بیماری او را باور ندارد و بیماری هرگز با موفقیت تشخیص داده نشده و درمان نخواهد شد.

اجتناب از رفتن نزد پزشک: بعضی از افراد مبتلا به این اختلال، بخاطر ترس از آشکار شدن یک بیماری جدی از مراجعه به پزشک امتناع می کنند.

دوری جستن: این افراد ممکن است از انسان ها، مکان ها یا فعالیت هایی دوری کنند که معتقدند موجب ایجاد خطر در سلامتیشان می شود.

ترس غافلگیر کننده از یک بیماری که بیش از ۶ ماه به طول می انجامد، می تواند نشانه ای از اختلال علائم جسمی باشد.

 

علت

علل اصلی این اختلال نامشخص است اما فاکتورهایی که در ادامه آمده احتمالا در آن دخیل هستند:

علت خود بیمار انگاری یا هیپوکندریا

اعتقاد: درک اشتباه از حساسیت های فیزیکی که به درک اشتباه از نحوه کارکرد بدن مرتبط است.

خانواده: کسانی که در ارتباط نزدیک با فرد خود بیمار پندار هستند، احتمال اینکه خودشان آن را توسعه دهند بیشتر است.

سابقه شخصی: افرادی که در گذشته تجربه های بدی درباره سلامت خود داشته اند، ممکن است بیشتر در معرض ابتلا مجدد یک ترس بیش از حد از بیماری خود باشند.

ارتباط با وضعیت های دیگر: سایر اختلالات روانی دیگر به اختلال علائم جسمی مرتبط هستند. درصد بالایی از افراد مبتلا به خود بیمار انگاری، دارای افسردگی شدید، فوبیا، وسواس یا اختلال اضطراب اجتماعی می باشند.

تحقیقی که در مجله بریتانیایی روانکاوی منتشر شد اذعان داشت که اختلال علائم رفتاری مانند اختلال وسواس اجباری (OCD)، نیاز به بررسی مداوم دارد، بگونه ای که فرد بدنبال تضمین سلامت مجدد است.

به گفته محققان، هدف از این رفتارهای ایمنی، برگرداندن حسی از سلامتی و درجه ای از اطمینان درباره آینده به فرد بیمار است. هرچند این رفتارها به مرور با آنکه قرار بوده کاهش یابند، بدتر می شوند.

این رفتارها در کنار بالا نگه داشتن سطح نگرانی و جلوگیری از حل شدن ترس، توجه فرد را بروی برخی فجایع بالقوه رعب آور نیز متمرکز می کند.

از آنجایی که بیشتر بیماران بجای مراجعه به یک متخصص روان پزشک، تمایل به نزدیک شدن به پزشک خانوادگی خود دارند، (درباره وضعیت سلامتی که از آن واهمه دارند) پس هرگز اختلال علائم جسمی آنها تشخیص داده نمی شود.

 

مدت زمان

فرد مبتلا به خود بیمار انگاری، ممکن است ماه ها یا سال ها نگران بیمار بودن خود باشد، اما در این میان زمان زیادی را صرف فکر نکردن به آن می کنند.

بیمارانی که اختلالشان موقتی است، احتمال کمتری در ابتلا به مشکلات روانی و اختلال نگرانی شدید و احتمال بالا در ابتلا به مشکلات پزشکی دارند.

بهبود در میان افراد با جایگاه اجتماعی- اقتصادی بالاتر، شایع تر است. اگر بیماری، اضطراب یا افسردگی داشته باشد و بخوبی به درمان ها واکنش نشان دهند، پس می تواند انتظار نتایج بهتری داشته باشد.

طبق شواهد، بهبود در افراد مبتلا به اختلال شخصیت دشوارتر است، اما برای تایید این موضوع نیاز به تحقیقات بیشتری است.

از آنجایی که خود بیمار انگاری، اختلالی تقریبا جدید است، آمار کمی در این باره موجود می باشد.

 

تشخیص

این بیماری معمولا در اوایل جوانی شروع شده و بعد از بهبود یک بیماری جدی یا پس از مرگ یا مریضی یک دوست یا فرد مورد علاقه فرد، ظاهر می شود.

یک وضعیت پزشکی مهم می تواند سبب تحریک این اختلال شود. مثلا فردی که دارای مشکل قلبی است، ممکن است تصور کند که هر چیزی که تجربه می کند، به بیماری قلبی او مرتبط باشد.

فاکتورهای دیگر شامل استرس مازاد یا قرارگیری بیشتر در معرض اطلاعاتی راجع به بیماری که فرد از رسانه ها دریافت می کند، می تواند موثر باشد.

گاهی اوقات، فرد شروع به ابراز نگرانی مضاعف از سلامتی خود در سنی می کند که یکی از والدینش را از دست داده، مخصوصا اگر بیمار قبل از سن بلوغ باشد.

روانشناسان اذعان می کنند که افراد در این وضعیت، یا اغلب کمال گرا هستند یا خود منتقد، گاهی هم ترکیبی از هر دو. برداشت آنها از سلامتی، عدم وجود هر گونه درد یا ناراحتی است، درحالی که وجود درد در بیشتر افراد مساله ای عادی است.

به اعتقاد برخی محققان افراد مبتلا به اختلال خود بیمار انگاری، آستانه درد پایینی دارند و به همین دلیل نسبت به افراد دیگر سریعتر به حساسیت های داخلی خود توجه می کنند.

 

درمان

تحقیقی که در JAMA منتشر شد، نشان داد که درمان رفتاری شناختی (CBT) و استفاده از داروهای مهارکننده با جذب سروتونین (SSRI) مانند فلوکستین و پاروکستین، می تواند در درمان خود بیمار انگاری موثر باشد.

مشاوره به فرد در توجیه عقلانی ترس هایش کمک نموده و داروها می تواند سطح نگرانی را طی درمان کاهش دهد.

مرکز پزشکی دانشگاه مریلند (UMM) برخی از درمان های جایگزین را توصیه می کند که سبب بهبود علائم می گردند، درحالی که درباره عدم تایید این روش ها در تحقیقات نیز هشدار می دهد.

این روش ها پرهیز از محرک هایی مانند قهوه، الکل و تنباکو و انجام مراقبه های ذهنی مانند یوگا و داشتن رژیم غذایی سالم می باشند.

داروهای گیاهی که طبق اظهار نظرها نگرانی را کاهش می دهند شامل: گل راعی، کاوا و باکوپا می باشند.

هرچند UMM هشدار می دهد که بیماران می بایست قبل از استفاده از این گیاهان با یک روانپزشک صحبت کنند، زیرا برخی درمان های گیاهی ممکن است با داروها تداخل داشته یا دارای عوارض جانبی دیگری باشند.