گاسترکتومی / عوارض گاسترکتومی / برداشتن معده / انواع گاسترکتومی / رژیم غذایی بعد از عمل

گاسترکتومی / جراحی برداشتن معده / انواع گاسترکتومی / عوارض گاسترکتومی / رژیم غذایی بعد از گاسترکتومی / زندگی بدون معده / برداشتن قسمتی از معده

گاسترکتومی (Gastrectomy) یک روش جراحی برای برداشتن تمام یا بخشی از معده است. پزشکان از این روش برای درمان سرطان معده، دیابت، گستروپرسیس (بیماری معده) و چاقی استفاده می کنند.

بعد از انجام این عمل جراحی، نحوه هضم غذا در بدن فرد تغییر می کند، اما بعد از گذشت زمان، بهبودی و عادت به رژیم غذایی جدید، فرد همچنان قادر به خوردن و نوشیدن خواهد بود.

در این مقاله، ما درباره موارد استفاده از گاسترکتومی، نحوه عمل جراحی، اتفاقات قبل و بعد از آن صحبت کرده و همچنین عوارض احتمالی را بررسی خواهیم نمود. پس با فارس ایندکس همراه شوید.

انواع گاسترکتومی (روش های برداشتن معده)

گاسترکتومی دارای سه نوع الگو اصلی است:

• گاسترکتومی کامل، که در آن تمام معده برداشته می شود.
• گاسترکتومی جزئی، که در آن بخشی از معده حذف می شود.
• گاسترکتومی اسلیو، که برای کوچک کردن معده، بخشی از سمت چپ اندام را می برند.

این روش بسته به مسائل بهداشتی و عوامل شخصی متفاوت خواهد بود.

چه زمانی از گاسترکتومی استفاده می شود؟

پزشک ممکن است گاسترکتومی را برای درمان شرایط زیر توصیه کند:

• سرطان معده

پزشکان معمولا گاسترکتومی را برای درمان سرطان معده، در افرادی که به اندازه کافی سالم هستند، توصیه می کنند. میزان بریدن معده، بسته به نظر جراح، نوع و مرحله سرطان، متفاوت خواهد بود.

تاثیر جراحی بستگی به میزان پیشرفت سرطان در مرحله تشخیص دارد. برای نتیجه گیری بهتر، مراحل درمانی ممکن است شامل گاسترکتومی و شیمی درمانی همزمان، شیمی درمانی و یا پرتو درمانی باشد.

برای کسب اطلاعات بیشتر می تونید مطلب سرطان معده و درمان آن را مطالعه نمایید.

• بیماری های معده

پزشکان ممکن است به ندرت و برای برخی بیماران، از گاسترکتومی جزئی یا کامل برای درمان بیماری های معده استفاده کنند. قبل از تبدیل شدن این روش به یک درمان رایج، باید تحقیقات بیشتری صورت گیرد.

• چاقی

در موارد نادر که رژیم غذایی، ورزش و داروهای معین برای درمان چاقی موثر نباشد، پزشکان می توانند از این روش استفاده کنند. جامعه پزشکی معتقد است که این روش برای درمان چاقی امن و بسیار موثر است.

• دیابت

با توجه به بررسی که در سال 2016 انجام شد، محققان دریافتند گاسترکتومی ممکن است برای درمان دیابت نوع دو مفید باشد. همچنین محققان در سال 2015 به این نتیجه رسیدند عمل جراحی بای پس و یا اسلیو معده در درمان دیابت و چاقی بسیار تاثیر گذار است.

فرآیند و روش جراحی برداشتن معده یا گاسترکتومی

جراح ممکن است این عمل را از دو طریق انجام دهد:

• روش جراحی باز که بسیار متداول بوده و در آن شکم را شکافته و معده را خارج می کنند.
• جراحی لاپاروسکوپی که شامل ایجاد چند سوراخ کوچک در قسمت شکم می باشد. از آنجایی که این روش بدون بریدن و آسیب به بدن (مانند جراحی های لیزری و پرتویی) است، زمان بهبود سریع تر بوده و خطرات کمتری نسبت به جراحی باز دارد.

پس از جراحی و برداشتن معده، دستگاه گوارش باید مجددا احیا شود که برای اتصال بخش های مختلف آن، از دستگاهی Yشکل، به نام Roux limb استفاده خواهد شد.

مراحل آماده شدن برای گاسترکتومی (برداشتن معده)

قبل از عمل، فرد با روزه گرفتن یا پرهیز از برخی خوراکی ها، باید از یک رژیم غذایی خاص پیروی کند.

پزشک همچنین ممکن است مصرف برخی داروها را ممنوع کند. به همین دلیل، باید حتما از دستورات وی پیروی کنید.

اگر در مورد اتفاقات پیش رویتان بدانید، ممکن است احساس راحتی بیشتری در مورد جراحی داشته باشید. بنابراین، بهتر است با پزشک درباره عمل و نحوه بهبودی بعد از آن صحبت کنید.

قبل از گاسترکتومی، پزشک معمولا آزمایشات زیر را انجام می دهد:

• آزمایش خون
• آزمایش ادرار
• نوار قلب
• عکس برداری از قفسه سینه با استفاده از اشعه ایکس

همچنین ممکن است برای درک و کنترل بهتر وضعیت شخص، آزمایش های بیشتری انجام شود که عبارتند از:

• آندوسکوپی فوقانی (اثنی عشری معده)
• سونوگرافی آندوسکوپی
• سی تی اسکن

اتفاقات بعد از عمل برداشتن معده یا گاسترکتومی

بعد از گاسترکتومی یا برداشتن معده، فرد می تواند از غذا و خوراکی هایی که باعث درد و ناراحتی اش نمی شوند و پزشک آن ها را ممنوع نکرده است، استفاده کند.

درباره غذاهای مجاز با پزشک صحبت کرده و مواد غذایی را که باعث تحریک روده می شوند، از برنامه خود حذف کرده و بعد از چند هفته مجددا آن ها را مصرف کنید.

نکات و موارد زیر باعث بهبودی سریع تر می شوند:

• ورزش

  حتی در رختخواب نیز برای جلوگیری از مشکلاتی مانند لخته شدن خون و ضعف عضلانی بدن خود را حرکت دهید، مچ پا را بچرخانید، پاها را بالا برده و انگشتانتان را تکان دهید تا گردش خون افزایش یافته و قدرت عضلات تان حفظ شود.

• نفس عمیق

  دراز کشیدن در رخت خواب، برای مدت طولانی، باعث التهاب ریه می شود. تکنیک های تنفس عمیق، راهکاری مناسب برای جلوگیری از این عارضه است. به همین دلیل، برای بهبود تنفس بعد از عمل، پزشک دستگاه تنفس سنج به فرد خواهد داد.

• کنترل درد

  میزان دردتان را حتما به تیم پزشکی اطلاع دهید. کنترل درد به فرد کمک می کند تا سریع تر بتواند فعالیت های روزانه اش را از سر بگیرد.

• اجتناب از فعالیت های خاص

  تا زمانی که پزشک اجازه نداده است فعالیت هایی مانند حمام و شنا کردن، بلند کردن وسایل سنگین و رانندگی را به حداقل رسانده و یا کنار بگذارید.

به طور معمول، 7 تا 10 روز بعد از جراحی پزشک بخیه ها را کشیده و بعد از آن فرد می تواند به آرامی فعالیت های روزانه اش را شروع کند.

نحوه زندگی پس از گاسترکتومی

بعد از جراحی معده، فرد مجبور است رژیم غذایی خود را تغییر دهد، زیرا معده کوچک تر شده و کمتر از قبل می تواند برخی مواد غذایی را کنترل کند. بسیاری از افراد می گویند که قادر به خوردن غذای کمتری هستند، سریع تر احساس سیری می کنند و مشکلات گوارشی دارند.

صحبت با پزشک درباره غذا های مجاز و غیر مجاز، در این مرحله بسیار ضروری است.

بعد از گاسترکتومی ممکن است بدن فرد دچار کمبود برخی مواد مغذی شود. به همین دلیل پزشک باید میزان مواد زیر را در بدن بررسی کند:

• ویتامین B 12
• آهن
• اسید فولیک
• کلسیم
• ویتامین D

سازمان No Stomach for Cancer اطلاعات مفیدی در اختیار افرادی که جراحی داشته اند، می گذارد. شما می توانید با بازدید از این وبسایت، نحوه زندگی افرادی را که عمل گاسترکتومی داشته اند، مشاهده کنید. (این وبسایت به زبان انگلیسی می باشد)

عوارض گاسترکتومی (برداشتن معده)

با توجه به آمار سازمان No Stomach for Cancer هفتاد و پنج درصد از افرادی که عمل گاسترکتومی داشتند، به سندروم دامپینگ نیز مبتلا شده اند. این اتفاق زمانی رخ می دهد که غذا، به سرعت وارد روده ها شود.

عوارض گاسترکتومی می تواند شامل موارد زیر باشد:

• رفلاکس اسیدی یا سوزش معده
• حالت تهوع
• یبوست
• اسهال
• سوء هاضمه
• مشکلات غذایی
• سندروم روکس
• دردهای شکمی
• سندروم لوپ افرنت

فرد همچنین ممکن است در صورت عدم دریافت مواد مغذی کافی دچار مشکلاتی مانند کم خونی، ضعف استخوان ها در اثر کمبود کلسیم و ویتامین D و کاهش وزن شود.

در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر بعد از عمل، فرد باید حتما به پزشک مراجعه کند:

• درد، قرمزی و یا چرک در اطراف محل جراحی
• تب بیش از 38 درجه
• ناتوانی در نوشیدن و مصرف مایعات
• احساس درد که حتی بعد از مصرف دارو نیز بهبود نمی یابد.

رژیم غذایی بعد از جراحی معده و گاسترکتومی

توصیه های غذایی در توتال گاستوکتومی (برداشتن کل معده)

– غذا را در تعداد وعده های زیاد و حجم کم دریافت کنید.
– مایعات جداگانه از وعده های غذا استفاده شوند و بین آنها فاصله زمانی موجود باشد.
– دریافت مایعات حداقل ۳۰ دقیقه قبل و بعد از وعده اصلی توصیه می شود که درهنگام دریافت غذای اصلی احساس پری و سنگینی نداشته باشید .
– از نوشیدنی های مغذی مانند شیر (بسته به تحمل بیمار) و آبمیوه به جای (چای، آب، قهوه) به ویژه برای آن دسته از بیمارانی که نیاز به افزایش وزن دارند استفاده شود .

انتخاب غذاهای نرم در ۴ هفته پس از جراحی

۱. پس از جراحی از غذاهای صاف شده کلی که شامل آب، آب مرغ یا ماهیچه صاف شده، آبمیوه، آب سبزیجات صاف شده بدون شیر و ماست و لبنیات می باشد توصیه می گردد.
۲. پس از تحمل غذاهای صاف شده از مایعات کامل شامل سوپ کامل، آبمیوه و سبزیجات همراه با نکتار ،شیر، ماست، قهوه، نسکافه و نوشیدنی های بدون گاز توصیه می گردد.
۳. استفاده از غذاهای نرم در مرحله بعدی رژیم غذایی جهت جذب فوری راحتتر و آسانتر از هر غذایی که نیاز به بلعیدن و جویدن زیاد دارد توصیه می گردد.
۴. در یک رژیم غذایی نرم از مصرف مواد غذایی زیر اجتناب شود:
– گوشت سفت و غضروفی شکل
– دانه ها مانند هسته ، تخمه های موجود در میوه ها و گوجه فرنگی
– نان برشته – پوسته های سخت و پوسته ی غلات و حبوبات
– میوه های سفت و تازه و یا میوه های دانه و مغزدار مانند پرتقال ، پوسته میوه و انگور
– سبزیجات سفت و تازه و سبزیجات حاوی ریشه ای یا ریشه دار مانند کرفس و لوبیا سبز
۵. استفاده از مواد غذایی پروتئینی ۳ وعده در روز توصیه می شود: به طور مثال: استفاده از گوشت ها، ماهی، تخم مرغ، حبوبات، شیر و لبنیات
۶. دریافت مقادیر بسیار کوچکی از سبزیجات و میوه ها چرا که مقادیر زیادی از آنها به احساس سیری زودرس کمک می کند ، دریافت یک لیوان از آب مرکبات روزانه می تواند به دریافت vitc مورد نیاز کمک کند.
۷. استفاده از غلات کم فیبر و غذاهای حاوی فیبر کم شامل، غلات صبحانه، برنج سفید، پاستا، نان و اجتناب از غلات کامل که منجر به افزایش حجم غذا شده و به سرعت احساس سیری ایجاد میکند.
۸. از خم شدن سریع بدن بلافاصله پس از غذا خودداری کنید تا از برگشت غذا از معده به دهان و ریفلاکس جلوگیری شود.
۹. هفتگی بیمار وزن شود تا در صورت کاهش وزن به پزشک و متخصص تغذیه خود اطلاع دهید.

برنامه غذایی توصیه شده در توتال گاسترکتومی (برداشتن کل معده در سرطان معده)

۱. یک تا دو تخم مرغ کاملاً سفت همراه با نان نرم و کره یا تست کره ای صبحانه
۲. غلات با شیر پر چرب و یا غلات صبحانه با شکر، عسل و شربت ، مربا و ژله افزودنی به همراه با ۱ لیوان آبمیوه و یا شیر پر چرب غنی شده
میان وعده ( از لیست اسنک ها ) انتخاب شود. ۱)مرغ خوب پخته شده و ماهیچه پخته شده و نرم  ۲) گوشت قیمه ای و خرد شده
۳. ماهی همراه با سس
۴. تخم مرغ به همراه با پوره سبزیجات و سالاد نرم همراه با افزودن کره، پنیر، سس سالاد و مایونز. به همراه با سیب زمینی (همراه با افزودن کره، کرم، شیر غنی شده و یا پرچرب) یا پاستا یا برنج.

لیست اسنک ها

– شیر گرم یا سرد، شکلات داغ، شیر قهوه
– افرودن ۴ قاشق غذا خوری پودر شیر سرشیر گرفته به شیر و یا قهوه
– میلک شیک (milk shake) های خانگی یا تجاری
– کیک کرم دار، نان حاوی مالت با کره، کیک اسفنجی
– ماست خامه ای، موس های شکلاتی
– پودینگ شیر به جای پودینگ برنج
– فرنی
– کارامل
– نان مربایی با خامه
– ژله
– بیسکوئیت های آماده شده با شیر داغ
– شیرینی های نرم ، مارمالات یا ژله حبوبات
– بستنی ، بستنی یخی
– شکلات های بدون مغز
– نان نرم با کره بادام زمینی، پنیر، مربا، کرده
– کوکتل میوه ها با ژله و یا کرم عصرانه انتخاب از لیست اسنک ها
– مصرف سوپ (با افزودن شیر به جای آب و افزودن کرم، پنیر، پودر شیر خشک) همراه با نان نرم و کره
– پنیر و املت

شام

– ماکارونی با پنیر، گل کلم
– اسپاگتی، راویولی، حبوبات پخته به روی نان تست با پنیر رنده شده
– نان خشک همراه با پنیر و کرم بعد از شام از لیست اسنک ها انتخاب شود .
– توجه داشته باشید که پس از خوردن و یا نوشیدن ۳-۲ ساعت صبر کرده و سپس استراحت کنید .
– جهت ایجاد بافت نرم در غذا جهت بلعیدن و جویدن مناسبتر و راحتتر برای بیمار از آب گوشت و یا عصاره ی گوشت و یا سس استفاده کنید .

نتیجه گیری و اقدامات لازم در جراحی توتال گاسترکتومی:

۱. مشخص کردن دلایل کاهش وزن از طریق بررسی کامل تاریخچه غذایی
۲. در صورت نیاز آموزش غذایی به بیمار با توجه به عوارض گاسترکتومی
۳. مصرف روزانه مولتی ویتامین و مینرالها
۴. استفاده ازمکمل های vitD3 و کلسیم
۵. تعیین رژیم غذایی به بیمار و پیگیری بیمار و کنترل وزن آن بطور هفتگی

نتیجه گیری

گاسترکتومی کامل یا جزئی درمانی مؤثر برای سرطان معده و چاقی است.

درباره روند جراحی و اتفاقات قبل و بعد از آن با پزشک صحبت کنید.

بهبودی بعد از این عمل ممکن است کمی زمان بر باشد، اما با کمک تیم پزشکی، بیشتر مردم بهبود یافته و به زندگی عادی خود ادامه می دهند.