دیسفاژی (اختلال بلع – مشکل بلع) / اودینوفاژی / دیسفاژی مری / دیسفاژی عصبی / انواع دیسفاژی / علائم دیسفاژی / درمان دارویی دیسفاژی / درمان گیاهی دیسفاژی / درمان دیسفاژی

دیسفاژی (اختلال بلع – مشکل بلع) / دیسفاژی مری / دیسفاژی عصبی / انواع دیسفاژی / علائم دیسفاژی / درمان دیسفاژی / درمان گیاهی دیسفاژی / درمان دارویی دیسفاژی / اودینوفاژی / اودینوفاژی چیست

دیسفاژی (dysphagia) و اودینوفاژی : این دو بیماری به وجود مشکلاتی در بلع اشاره می کنند. در این مقاله به این موضوعات اشاره خواهیم کرد: دیسفاژی و دیسفاژی مری و دیسفاژی عصبی و انواع دیسفاژی و علائم دیسفاژی و درمان دارویی دیسفاژی و اودینوفاژی و علل اودینوفاژی و تشخیص اودینوفاژی و درمان اودینوفاژی

دیسفاژی مری

دیسفاژی (اختلال بلع)

دیسفاژی (dysphagia) یا اختلال در بلع، زمانی است که فرد در بلعیدن غذا و گاهی حتی مایعات، با دشواری روبه‌رو است. ابتلا به دیسفاژی، معمولا حاکی از این خواهد بود که در ناحیه گلو یا مری، مشکلی به‌وجود آمده است. مری (esophagus)، مجرایی عضلانی است که غذا و مایعات را از انتهای گلو به سمت معده، حرکت می‌دهد. اختلال در بلع یا دیسفاژی، می‌تواند برای همه اتفاق بیفتد، اما در بزرگسالان مسن، کودکان زیر دو سال و نیز بیمارانی که در ناحیه مغز یا دستگاه عصبی، دچار مشکل و مساله هستند، از شیوع بیشتری برخوردار است.

بروز اختلال در عملکرد مناسب گلو و مری، می‌تواند ناشی از مسائل گوناگون و متعددی باشد. برخی از این مشکلات جزئی بوده، اما برخی دیگر، بسیار جدی به‌شمار می‌آیند. اگر تنها یکی دو بار، بلعیدن غذا یا مایعات، با دشواری همراه بوده باشد، احتمالا مشکل پزشکی، مطرح نخواهد بود. اما اگر اختلال در بعلیدن، به‌طور منظم ادامه پیدا کند، مساله ممکن است جدی‌تر باشد و ضروری است تحت درمان قرار بگیرد.

علل دیسفاژی (اختلال در بلع – مشکل بلع)

دیسفاژی، به دو دسته مربوط به حلق و دهان، و مربوط به مری، تقسیم‌بندی می‌شود. منظور از دیسفاژی حلقی (oropharyngeal dysphagia)، نواحی دهان، حلق و اسفنگتر بالایی مری می‌باشد. دیسفاژی مروی (esophageal dysphagia)، بخش پایینی مری تا معده را در بر می‌گیرد.

همانگونه که انواع دیسفاژی، در دو دسته در نظر گرفته شده‌اند: حلقی یا مروی، به‌طور مشابه، علت‌های ابتلا به دیسفاژی نیز، در دو گروه وسیع و گسترده مورد توجه قرار می‌گیرند: گروه علت‌های مربوط به حلق و دهان، و گروه علت‌های مربوط به مری.

در هر یک از این گروه‌ها، دو زیرگروه از علت‌ها قرار دارند: علت‌های عضلانی – عصبی (neuromuscular)، که عضله یا عصب، دچار اختلال شده است و همچنین علت‌های ساختاری (structural) که ممکن است جایی در مری، تنگ شده یا آسیب دیده باشد.

انواع دیسفاژی

دیسفاژی حلقی (oropharyngeal dysphagia)

در دیسفاژی حلقی، علت‌های عضلانی-عصبی بیشتر از علت‌های ساختاری شایع هستند. عصبی که عضلات دهان، انتهای گلو یا حلق (pharynx) و همچنین اسفنگتر بخش بالای مری (upper esophageal sphincter) را کنترل می‌کند، از طریق عصب‌های مغزی (cranial nerves)، به‌طور مستقیم به مغز مرتبط شده است. لذا بیماری‌هایی که مغز یا عصب‌های مغزی را درگیر می‌کنند، می‌توانند باعث شوند در عصب حلق، آسیب به‌وجود بیاید که به‌صورت اختلال عضلانی – عصبی، نمایان خواهد شد.

علت‌های ساختاری در دیسفاژی حلقی، کمتر از علت‌های عضلانی-عصبی شایع بوده و این موارد را در بر می‌گیرند: تنگی یا باریک‌شدگی در ناحیه انتهای گلو و در موارد نادر، رشد تومور.

دیسفاژی مروی (esophageal dysphagia)

در دیسفاژی مروی، علت‌های ساختاری بسیار بیشتر از اختلالات عصب یا عضله، شایع هستند. تنگی مری، علت‌های گوناگونی می‌تواند داشته باشد: زخم‌های ناشی از بیماری ریفلاکس معده (بازگشت اسید از معده به مری)، التهاب در مخاط مری (بیشتر به‌علت بیماری ریفلاکس معده و گاهی نیز ناشی از عفونت)، رشد تومور در مری، فشار به مری (به‌دلیل رشد توده‌هایی در سینه و یا حتی گاهی بزرگ‌شدگی قلب).

تنگی مری، به دیسفاژی مروی از نوع ساختاری منجر خواهد شد. همچنین، دسته‌ای از سلول‌های خونی به نام ائوزینوفیل‌ها (eosinophils)، نوعی منحصر‌به‌فرد از التهاب را ایجاد می‌کنند که می‌تواند به دیسفاژی منجر شود. این عارضه، ازوفاژیت ائوزینوفیلی (eosinophilic esophagitis) نامیده می‌شود.

در دیسفاژی مروی، اختلالات مرتبط با عضله یا عصب مری، کمتر شایع است. عضله مری، ممکن است ضعیف شده، و گاهی اوقات، در حین انقباض، قادر به ایجاد فشار کافی نباشد.

 

علائم دیسفاژی

دیسفاژی، می‌تواند به‌صورت مقطعی بروز کرده، سپس ناپدید شود، همچنین خفیف یا شدید باشد، یا اینکه، با گذشت زمان، وخیم‌تر شود. بیمار مبتلا به دیسفاژی، این نشانه‌ها را ممکن است داشته باشد:

بلعیدن غذا یا مایعات، با اولین تلاش ممکن نبوده و با دشواری همراه است.
هنگام بلعیدن، حالات تهوع، گرفتگی گلو و سرفه ظاهر می‌شوند.
پس از بلعیدن، ممکن است غذا یا مایعات دوباره به گلو یا دهان بازگشته یا به داخل بینی بروند.
بیمار احساس می‌کند غذا یا مایعات جایی در گلو یا سینه، گیر کرده است.
بلعیدن، با درد همراه است.
در سینه، فشار یا درد احساس شده، و یا سوزش سر دل (heartburn) وجود دارد.
بیمار دچار کاهش وزن شده است، چون قادر نیست به میزان کافی، غذا یا مایعات مصرف کند.

تشخیص دیسفاژی

روند تشخیص، در اولین گام، به تعیین نوع دیسفاژی توجه دارد: آیا نشانه‌ها به دیسفاژی حلقی (oropharyngeal dysphagia) اشاره می‌کنند یا اینکه به دیسفاژی مروی (esophageal dysphagia) مربوط هستند.

ابتدا، از بیمار شرح حال گرفته می‌شود. اگر روند گزارش‌گیری با دقت انجام پذیرد، می‌تواند نکاتی را فراهم نماید که در بیشتر بیماران، پزشک را به سمت علت دیسفاژی، راهنمایی می‌کنند.

آزمایشاتی که روی بیمار انجام خواهند شد، به این بستگی دارند که پزشک، در گام اول، نوع دیسفاژی را چه تشخیص داده باشد، نوع حلقی، یا نوع مروی.

تشخیص دیسفاژی حلقی (oropharyngeal dysphagia)

در بررسی‌های دیسفاژی حلقی، ابتدا معاینات دقیق عصبی انجام می‌گیرد تا مشخص شود کدام عضلات و عصب‌ها، غیر طبیعی هستند.

آزمایش عملکرد بلعیدن در ناحیه دهان و گلو، می‌تواند به شیوه ویدئوفلوروسکوپی (videofluoroscopy) صورت پذیرد که با عنوان شیوه بلع باریوم اصلاح شده (modified barium swallow) نیز معروف می‌باشد. در این آزمایش، خوراکی‌هایی محتوی باریوم با چگالی و سفتی مختلف (مانند کلوچه یا مارش‌ملو) به بیمار داده می‌شوند. عمل بلعیدن، روی صفحه نمایش اشعه ایکس به‌طور همزمان، قابل مشاهده است.

آزمایش آندوسکوپی بینی (nasal endoscopy) نیز ممکن است انجام شود که در آن، ابتدا لوله‌ای نازک مجهز به دوربین، از طریق مجرای بینی به سمت انتهای گلو، عبور داده می‌شود. در آندوسکوپی بینی، عمل بلعیدن قابل مشاهده خواهد بود، به‌علاوه، جریان هوا به شکلی نازک و پرسرعت، به‌کار گرفته می‌شود تا انتهای گلو را تحریک نماید. در نتیجه، پزشک می‌تواند مشاهده کند که آیا عضله، به تحریک پاسخ می‌دهد یا اینکه عضله از کار افتاده است.

اگر احتمال داده شود که در نواحی پشت مغز یا انتهای گلو، ممکن است تومور وجود داشته باشد، در قسمت سر و گردن، سی‌ تی اسکن (CT scan) یا ام‌ آر‌ آی (MRI)، انجام می‌پذیرد که می‌تواند به تشخیص کمک کند.

در آزمایش مانومتری (manometry)، فشار در ناحیه انتهای گلو، هنگام بلعیدن مورد اندازه‌گیری قرار می‌گیرد. مانومتری، چندان سودمند نیست، اما اگر در تعیین نابه‌هنجاری، سایر آزمایش‌ها موفق نباشند، می‌توان شیوه‌های جدیدتر مانومتری که از دقت بالاتری برخوردار هستند، را مد نظر قرار داد.

در پایان، آزمایش خون می‌تواند در تشخیص بیماری‌هایی مانند میاستنی گراویس (myasthenia gravis)، نوعی فلج ماهیچه‌ ای، و نیز پولی‌ میوزیت (polymyositis)، التهاب تعداد زیادی از عضلات، و همچنین سایر اختلالات عضلانی، سودمند باشد.

تشخیص دیسفاژی مروی (esophageal dysphagia)

در بررسی‌های دیسفاژی مروی، این آزمایشات مطرح هستند:

آندوسکوپی (Endoscopy)، شامل به‌کارگیری لوله‌ای نازک مجهر به نور و دوربین، به منظور مشاهده و بررسی مری، یکی از آزمایشاتی است که در ارزیابی دیسفاژی مروی، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

آزمایش دیگر، تصویر برداری اشعه ایکس است که در زمان بلعیدن باریوم توسط بیمار صورت می‌پذیرد که با نام‌های بلعیدن باریوم (barium swallow) و ازافاگرام (esophagram)، نیز معروف می‌باشد. نتیجه آن، یک سری از عکس‌های اشعه ایکس مری، خواهد بود.

اگر با انجام آزمایشات آندوسکوپی یا بلعیدن باریوم، تنگی مری، مورد مشاهده قرار نگیرد، می‌بایست با انجام سایر آزمایشات، دیگر احتما‌ل‌ها را نیز، مورد توجه قرار داد. با انجام مانومتری، هنگام بلعیدن جرعه‌های آب، فشارهای داخلی مری مورد اندازه‌گیری قرار می‌گیرند. با کمک این روش، وجود نابهنجاری در انقباض و رهاسازی عضله مری، هنگام بلعیدن، مورد ارزیابی قرار می‌گیرد که می‌تواند در تشخیص عوارضی مانند آشالازی (achalasia) و یا اسپاسم مری (esophageal spasm)، سودمند واقع شود.

درمان دیسفاژی

چگونگی درمان دیسفاژی، عموما به علت آن بستگی دارد. درمان معمولا، غذاهای مصرفی، و نیز چگالی و سفتی آن‌ها را، مورد توجه قرار داده، تغییراتی را توصیه می‌نماید. آزمایش باریوم اصلاح شده، می‌تواند مشخصه‌های فیزیکی (مانند چگالی، سفتی و …) را برای غذاها پیشنهاد کند که بلعیدن آنها، نسبت به سایر غذاها، راحت‌تر خواهد بود. همچنین، این آزمایش می‌تواند وضعیت‌هایی از قرارگیری سر و گردن را مورد شناسایی قرار دهد که باعث می‌شوند عمل بلعیدن، ساده‌تر انجام شود.

دیلاتاسیون مری (Esophageal dilatation)، با روش‌های مختلف باعث می‌شود در عضله مری، کشیدگی ایجاد شده، در نتیجه مجرای داخل مری (lumen)، بیشتر باز شود که در بیماران مبتلا به تنگی مری، سودمند و مفید خواهد بود.

برای بازکردن تنگی مری، می‌توان از بالون استفاده کرد که ابتدا از طریق آندوسکوپ، به محل تنگی مری، عبور داده می‌شود. سپس با افزایش حجم بالون، مجرای مری، باز می‌شود. همچنین می‌توان از دیلاتور (dilator) استفاده کرد که از لاستیک یا پلاستیک بوده، در شکل استوانه با اندازه‌های مختلف، تولید می‌شوند. دیلاتور از طریق دهان، گاهی با کمک یک سیم، به داخل مری عبور داده می‌شود.

از آنجا که عموما تنگی مری، با بیماری ریفلاکس معده (acid reflux disease) مرتبط می‌باشد، معمولا ترکیبات کاهنده اسید، نیز مورد تجویز قرار می‌گیرند. برای درمان بیماران مبتلا به دیسفاژی مروی، ترکیبات کاهنده اسید و یا فراورده‌های استروئیدی، تجویز می‌شوند که به انتهای گلو، اسپری شده، می‌توانند بلعیده شوند.

انجام دیلاتاسیون (dilatation)، نیز موثر است، اما به منظور جلوگیری از پارگی مری، می‌بایست با احتیاط انجام پذیرد. دیلاتاسیون، معمولا زمانی انجام می‌شود که مصرف فراورده‌های استروئیدی در بیماران مبتلا به ازوفاژیت ائوزینوفیلی (eosinophilic esophagitis)، در بهبودی دیسفاژی، موثر نبوده باشد.

اگر تنگی مری، نتیجه سرطان غیر قابل جراحی (inoperable cancer) باشد، لوله‌هایی نازک و قابل باز شدن (معمولا سیمی یا فلزی) می‌توانند مورد استفاده قرار گیرند که استنت (stent) نامیده می‌شوند. استنت‌ها، با انجام آندوسکوپی در مری قرار می‌گیرند تا مجرای داخلی مری، باز بماند، در نتیجه غذاها و مایعات می‌توانند به سمت معده حرکت کنند.

در مورد بیماران مبتلا به آشالازی، عضله مری در ناحیه پایین، مورد تخریب قرار می‌گیرد. در روش (pneumatic dilation)، یک بالون بزرگ، در عضله مری، پارگی‌های ظریف ایجاد می‌کند که باعث می‌شود مری بازتر شود. در میوتومی (myotomy)، از طریق جراحی، اسفنگتر پایینی مری (LES: lower esophageal sphincter) برداشته می‌شود تا غذاها و مایعات به درون معده، راه یابند (برداشتن عضله کاردیا نیز گفته می‌شود).

گاهی به ناحیه پایینی عضله مری، سم بوتولینوم یا بوتاکس ([botulinum toxin: [BOTOX®) تزریق می‌شود که باعث می‌شود عضله در وضعیت آزاد و شل، قرار بگیرد. با این‌حال، در بیماران مبتلا با آشالازی، درمان بوتاکس، صرفا بهبودی کوتاه مدت را به دنبال خواهد داشت.

 

دیسفاژی عصبی

اضطراب و هوشیاری بدن

اختلال بلع یکی از علائم نگران کننده اضطراب است که اکثر بیماران متوجه ارتباط آن با اضطراب نمی‌شوند. اما چرا اضطراب باعث بروز مشکلات بلع می‌شود؟ اختلال‌های بلع دلایل مختلفی دارد که همگی آنها از یکی از مشکلات شایع ناشی از اضطراب، یعنی حساسیت شدید به بدن نشأت می‌گیرد. اکثر عملکردهای بدن خودکار است. ما بدون فکر کردن نفس می‌کشیم، دستمان بدون فکر کردن به وضعیت تک تک انگشتان مشت می‌شود و اشیاء مختلف را می‌گیرد و عمل بلع را نیز به طور خودکار و بدون حرکت دادن ارادی عضلات گلو انجام می‌دهیم. اما زمانی که اضطراب بر وجودمان مستولی می‌شود، به ویژه هنگام حملات عصبی، ذهن بیش از حد بر این فرایندهای خودکار متمرکز می‌شود و آنها را به سطح هوشیاری انتقال می‌دهد. فرد مضطرب همچنان توانایی بلع را دارد، اما بلع به دلیل تمرکز بالای ذهن و حساسیت بیش از اندازه دیگر یک واکنش طبیعی نیست.

محرک‌های تنش‌زای اصلی اضطراب

فشار جسمی:

انجام جراحی، ابتلا به بیماری‌های مزمن، بارداری و وضع حمل، کمتر از 5 ساعت خوابیدن در شب، سوء تغذیه و چاقی استرس بالایی را به بدن تحمیل می‌کند.

فشار عاطفی:

جرو بحث‌های شدید، مرگ یکی از عزیزان، طلاق، مشکلات مالی یا نزدیک بودن یک امتحان سخت استرس روحی و عاطفی بالایی را به دنبال دارد.

استرس ذهنی:

سوءاستفاده جنسی، بیماری‌های مزمن، اختلال‌های ذهنی و افسردگی

نقش هورمون‌های استرس‌زا در اختلال بلع ناشی از اضطراب

همان طور که قبلاً اشاره شد، استرس عارضه‌های گوناگونی را ایجاد می‌کند که غالباً باعث سردرگمی و نگرانی شدید بیمار می‌شود که مشکل واقعی او کدام است. اکثر بیماران نمی‌توانند متوجه ارتباط بین استرس و عوارض ناشی از آن بشوند، اما واقعیت این است که استرس عملکرد و واکنش‌های بدن را مختل می‌کند و سلامت بدن را به خطر می‌اندازد. در شرایط مضطرب کننده و هنگام پنیک اتک بعضی هورمون‌های استرس‌زا تولید می‌شود. این هورمون‌ها اسفنکترها و عضلات دستگاه گوارش را شل می‌کند، در نتیجه فرایند هضم و گوارش غذا آهسته می‌شود. کند شدن فرایند گوارش یکی از علل اصلی دیسفاژی ناشی از اضطراب است. کورتیزول یا هورمون استرس نخستین هورمونی است که در شرایط اضطراب‌آور توسط غدد فوق کلیوی تولید می‌شود. هورمون کورتیزول بلع را هنگام تحمل اضطراب دشوار می‌کند. به علاوه مطالعات انجام شده نشان داده است که اضطراب یا استرس‌های مکرر احتمال زخم شدن معده و روده و افسردگی را افزایش می‌دهد. کورتیزول به هطور همزمان و گزینشی سنتز اپی‌نفرین را نیز القاء و تحریک می‌کند. اپی نفرین و نوراپی نفرین (فوق کلیوی و غیرفوق کلیوی) یا هورمون‌های جنگ و گریز نیز در شرایط تنش‌آور ترشح می‌شود. گرما، افت قند خون (هیپوگلیسمی) و شوک‌های مختلف نیز باعث ترشح هورمون رشد، گاهی ده یا بیست برابر حد مجاز می‌شود. تمام این هورمون‌ها در بروز اختلال بلع و اضطراب نقش دارند.

اختلال‌های بلع ناشی از اضطراب

انسداد مکانیکی مجرای مری

اکثر اختلال‌های بلع پی‌آمد بیماری عصبی عضلانی یا انسداد مکانیکی مجرای مری است. البته در مطالعات مختلفی ارتباط بین استرس عاطفی و دیسفاژی مشخص شده است. در پژوهش انجام شده در زمینه عوارض اجتماعی دیسفاژی مشخص شد که 41 % از بیماران دچار اختلالات بلع، هنگام صرف غذا دچار اضطراب و حمله عصبی شده‌اند، از این بین 36 % به دلیل ترس از بروز اختلال بلع از صرف غذا با دیگران خودداری می‌کنند. همچنین مشخص شد که بیماران دچار اضطراب به صورت دوره‌ای و هر ازگاه با مشکلات بلع روبرو می‌شوند، حال آن که افسردگی با دیسفاژی پیشرونده همراه است.

دیسفاژی روانی/ عملکردی

زمانی تشخیص دیسفاژی روانی/ عملکردی داده می‌شود که پس از معاینه و آزمایش‌های دقیق هیچ علت فیزیولوژیک یا ساختاری برای بروز علائم یافت نشود. این نوع اختلال بلع عارضه‌ای نادر، بدون بیماری اندام‌های بدن یا علت ساختاری است که هنوز اطلاعات کافی درباره آن وجود ندارد. پزشک تا زمانی که ابتلا به گونه‌های دیگر دیسفاژی را رد نکرده باشد، تشخیص دیسفاژی روانی نمی‌دهد. بیمار در موارد نادر توده‌ای را در گلو (عارضه گلوبوس هیستریکوس) حس می‌کند یا متوجه آهسته شدن حرکت غذای بلعیده شده می‌شود، اما هیچ نوع ناهنجاری در آزمایش‌های تشخیصی و معاینات بالینی دیده نمی‌شود. استرس نیز می‌تواند علت دیسفاژی عملکردی یا روانی باشد. در این حالت اختلال بلع با علائم دیگری مانند غش کردن، حالت تهوع و خستگی نیز همراه است. خودداری از بلعیدن بعضی غذاها، مایعات یا قرص‌ها باعث سوء تغذیه و کاهش وزن می‌شود.

احساس وجود توده در گلو یا گلوبوس هیستریکوس

گلوبوس هیستریکوس، احساس وجود توده در گلو یا گرفتگی گلو باعث می‌شود که احساس خفگی به بیمار دست بدهد. برخی بیماران حتی از احساس درد در گلو و قفسه سینه رنج می‌برند. چنانچه این حس‌ها از ابتلا به بیماری نشأت نگرفته باشد، عارضه منشأ روانی دارد و اضطراب و یا افسردگی علت آن است. پزشکان غالباً زمانی تشخیص گلوبوس هیستریکوس می‎دهند که هیچ مشکل مکانیکی عمل بلع را مختل نکرده باشد.

فاگوفوبی

فاگوفوبی یا ترس از بلع در افراد دچار اضطراب شدید مشاهده می‌شود. سابقه جراحی لوزه و تحمل عوارض دردناک پس از جراحی یا ابتلا یکی از اعضا خانواده به سرطان سر و گردن از عامل‌های خطر فاگوفوبی محسوب می‌شود. افرادی که علی‌رغم برخورداری از سلامت عمومی مناسب به شدت نگران بیمار شدن هستند یا اصطلاحاً از خودبیمارانگاری یا هیپوکندریاک رنج می‌برند و افرادی که درباره همه چیز نگران‌ هستند و وسواس دارند، مستعد ابتلا به فاگوفوبی هستند. برخی بیماران توده‌ای را هنگام بلع غذا در گلو حس می‌کنند، عده‌ای می‌ترسند که مبادا هنگام خوردن یا نوشیدن دچار خفگی یا مرگ شوند. عامل احساس ترس هرچه که باشد، بیمار به دلیل بروز اختلالات بلع مضطرب می‌شود.

مثال‌هایی از حساسیت شدید به حرکات بدن

اختلال بلع یکی از عوارض شایع پنیک اتک یا حمله عصبی است. دیگر عوارض حمله عصبی عبارت است از:

• بیمار حس می‌کند که پاهایش به درستی حرکت نمی‌کند و نمی‌تواند به خوبی راه برود.
• بیمار حس می‌کند که زبانش بزرگ شده و به خوبی در دهانش جا نمی‌گیرد.
• انگشتان بیمار گزگز می‌کند و نمی‌تواند اشیاء را به خوبی در دست بگیرد.

بلع یکی از عوارض توجه بیش از اندازه به حرکات بدن است. حس‌ها و حرکات بیمار جنبه خودکار و اتوماتیک خود را از دست می‌دهد. هرچند مورد خفگی به ندرت پیش می‌آید، اما بعید است که بیمار خفه شود، اما بدن چنان حجم بالایی از اضطراب را تحمل می‌کند که آنچه قبلاً واکنشی خودکار بوده است، دیگر کمتر جنبه اتوماتیک دارد. در چنین شرایطی ممکن است اختلالات بلع بروز یابد.

گاهی اوقات مشکلی وجود ندارد

فرد مضطرب حس می‌کند که مشکلی وجود دارد، مرز بین عدم توانایی بلع و نبلعیدن، هنگام تحمل اضطراب بسیار باریک می‌شود و بیمار دچار ترسی مرگبار می‌شود. به علاوه فراموش نکنید که بدن حین حملات عصبی بسیار متشنج می‌شود و این حالت واکنش‌های مختلف بدن، مانند بلع را مختل می‌کند.

روش‌های کاهش اضطراب ناشی از اختلال بلع

اگر متوجه شدید که بلع برایتان دشوار شده است، قبل از هر کار دیگری به آرامی نفس بکشید. به خود آرامش بدهید که آن چیزی که خورده و قورت داده‌اید، باعث خفگی‌تان نمی‌شود. با فرض بر این که غذا را بلعیده‌اید، اما غذا در مجاری گوارشی حرکت نمی‌کند، نفس کشیدن آهسته ذهن را آرام می‌کند و بدن متوجه می‌شود که خطر خفگی وجود ندارد و می‌تواند آنچه بلعیده شده، را به آرامی پایین ببرد. سپس ببینید که آیا می‌توانید یک جرعه آب را قورت دهید یا خیر. بلع آب معمولاً آسان‌تر از مایعات دیگر و غذاهای جامد است. اگر آب به راحتی پایین برود، می‌توانید به خودتان این قوت قلب را بدهید که واکنش بلع مختل نشده است و مشکل صرفاً حساسیت بیش از اندازه شما نسبت به واکنش‌های بدن است. اگر بتوانید حواس‌تان را پرت کنید، نیز احساس بهتری خواهید داشت. هنگام تحمل اضطراب شدید باید فکر کردن روی عامل تنش‌زا را متوقف کنید و حواس‌تان را معطوف چیز دیگری بکنید. به این ترتیب لزوماً نمی‌توانید حمله عصبی را متوقف کنید، اما پرت کردن حواس به آرام کردن حمله و فکر نکردن به واکنش بلع کمک می‌کند. راهکارهای زیر را نیز امتحان کنید:

خود را در تکنولوژی غرق کنید:

معمولاً تکنولوژی بهترین راهکار برای غلبه بر اضطراب نیست. اما اگر به شدت مضطرب شدید، تلویزیون روشن کنید و به موسیقی گوش بدهید تا حواس‌تان پرت شود و بتوانید به موضوع دیگری فکر کنید. انتظار می‌رود که به این ترتیب حمله عصبی آرام‌تر شود.

با یک نفر تماس بگیرید:

تماس تلفنی یکی از بهترین کارها برای پرت کردن حواس است. چون هم با یکی از عزیزان‌تان صحبت می‌کنید، هم وسیله‌ای را کنار گوش نگه داشته‌اید و سعی می‌کنید یک مکالمه معنادار را ادامه دهید، این کارها کمک می‌کند تا کمتر به اضطراب خود فکر کنید.

آهسته‌تر نفس بکشید:

تنفس نقش مهمی در حملات عصبی دارد. بیماران هنگام بروز حملات عصبی به گونه‌ای نفس می‌کشند که اکسیژن بسیار زیادی دریافت می‌کنند، بیمار غالباً به تندی و به گونه‌ای نامناسب نفس می‌کشد. نفس کشیدن آهسته بهترین روش تنفس هنگام بروز پنیک اتک است، بیمار باید نفس را مدت بیشتری نگه دارد تا میزان CO2 در بدن به حد نرمال برگردد و از مواجهه با علائم تنفس بسیار سریع (هیپرونتیلاسیون) جلوگیری شود.
این راهکارها شدت حمله عصبی را کمتر می‌کند، در اثر ضعیف‌تر شدن حمله عصبی احتمال بروز اختلالات بلع نیز کاهش می‌یابد.

کاهش اضطراب بلندمدت

اختلال بلع یکی از علائم اضطراب است، بنابراین نمی‌توان این مشکل را بدون بهره‌گیری از مداخله‌های مناسب برطرف کرد. بیمار باید راهی را برای متوقف کردن حمله عصبی و کنترل علائم اضطراب پیدا کند تا بلع نیز برایش راحت‌تر شود. به عبارت دیگر بیمار باید اضطراب خود را به گونه‌ای کنترل کند که دیگر دچار حمله عصبی نشود. نخستین اقدام مراجعه به پزشک است. هرچند اختلال بلع عموماً از اضطراب نشأت می‌گیرد، بااین حال بهتر است بیمار مطمئن شود که مشکل رفلاکس اسید یا ابتلا به دیگر اختلال‌های مولد دشواری‌های بلع وجود ندارد. این اختلال‌ها باید به طور جداگانه درمان شود، اطمینان از وجود یا عدم وجود این اختلال‌ها نقش مهمی در کنترل اضطراب دارد. پس از آن باید برنامه موثری برای کاهش اضطراب تهیه شود. این برنامه بر پایه علائم بروز یافته تهیه می‌شود تا اضطراب کلی بیمار کمتر شود.

 

درمان گیاهی دیسفاژی

داروهای گیاهی

داروهای گیاهی یکی از روش‌های تقویت عضلات و ایجاد هماهنگی بین آن‌ها در بدن است. به هر حال این داروها می‌توانند عوارض جانبی برای فرد به همراه داشته و گاهی اوقات با داروهای شیمیایی تداخل داشته باشند. مشابه سایر روش‌های درمانی، قبل از شروع درمان با این داروها لازم است با متخصص گوارش مشورت شود. داروهای گیاهی قابل استفاده به این منظور می‌توانند شامل عصاره‌های خشک شده (کپسول، پودر، یا دم‌نوش) گلیسیرین (عصاره‌های حاوی گلیسیرین)، یا تنطورها (محلول‌های الکلی) باشند.

هومیوپاتی (HOMEOPATHY)

تاکنون مطالعات محدود به بررسی اثربخشی روش‌های درمان هومیوپاتی بر روی بیماران پرداخته‌اند. به هر حال، یک پزشک معالج متخصص در این حوزه ممکن است به شما پیشنهاد دهد از یک یا چند درمان هومیوپاتی برای مشکل دیسفاژی استفاده کنید. قبل از تجویز درمان، پزشک شرایط بیمار همچون وضعیت فیزیکی، احساسی، و ذهنی وی را مورد توجه قرار می‌دهد. در حقیقت پزشک متخصص هومیوپاتی برای تجویز بهترین درمان برای فرد می‌بایست به تمام این مسائل توجه کند. برخی از رایج‌ترین روش‌های درمان هومیوپاتی برای مشکل دیسفاژی به شرح زیر هستند:

باپتیسیا تینکتوریا (baptesia tinctoria) در مواردی استفاده می‌شود که فرد فقط می‌تواند مایعات مصرف کند. این شرایط به‌طور خاص زمانی ایجاد می‌شود که گلوی فرد قرمز و ملتهب شده، ولی درد نداشته باشد.
باریتا کاربونیکا (baryta carbonica) در مواردی استفاده می‌شود که فرد لوزه‌های بزرگ دارد.
کاربو وگاتابیلیس (carbo vegatabilis) برای نفخ معده و مشکلات گوارش در شرایطی که خوابیدن باعث تشدید شرایط گردد، استفاده می‌شود. در بسیاری از مواقع این مشکل با خستگی برای بیمار همراه است.
ایگناتیا (ignatia) برای موارد ایجاد بغض در گلو، اسپاسم عضلات و سرفه استفاده می‌شود. این شرایط به‌طور خاص پس از مواجه شدن فرد با ناراحتی ایجاد می‌گردند.
لاچسیس (lachesis). در صورتی استفاده می‌شود که فرد احساس وارد شدن فشار به گلو داشته و احساس وی شبیه پوشیدن لباس تنگ در ناحیه گلو باشد.

 

رژیم درمانی و دیسفاژی

کاربرد رژیم درمانی برای مبتلایان به دیسفاژی چگونه است

این افراد غالبا با مشکل در تغذیه مواجه هستند موارد کاربردی این رژیم را در این مطلب توضیح خواهیم داد. با ما در ادامه این بخش همراه باشید. پیشگیری از برگشت غذا از مری به طرف مجرای تنفسی با استفاده از برخی روش های درمانی خانگی امکانپذیر خواهد بود .

دیسفاژی یا اختلال در بلع عارضه ای است که در اثر بیماری های دستگاه عصبی، برخی جراحی ها یا بعضی روش های درمان سرطان رخ می دهد. این عارضه با علایمی مانند: سرفه یا خفگی (پریدن غذا در حلق) هنگام یا پس از غذا خوردن، ناتوانی در مکیدن مایعات با نی و ماندن غذا در حفره دهان همراه است.

♦ هدف از رژیم درمانی در این بیماران

• تامین انرژی، مواد مغذی و مایعات به مقدار کافی و با غلظتی که برای بیمار قابل تحمل و مصرف باشد.
• پیشگیری از سوء تغذیه و کمبود آب بدن
• پیشگیری از خفگی و ذات الریه ناشی از برگشت غذا از مری به طرف مجرای تنفسی

♦ موارد کاربرد این رژیم در:

• آسیب های عروق مغزی
• آسیب های سکته
• پارکینسون
• آلزایمر
• M.S
• میاستنی گراویس

 ♦ مشخصات رژیم غذایی

رژیم دیسفاژی از ۴ مرحله تشکیل شده است و با توجه به شرایط بلع بیمار یکی از این مراحل مورد استفاده قرار می گیرد.

رژیم دیسفاژی مرحله اول

مرحله اول رژیم دیسفاژی ⇐  رژیم غذایی پوره

در بیمارانی که دچار مشکلات زیر هستند کاربرد دارد:

• اختلال شدید در انجام مرحله آماده سازی در دهان (مرحله ای که غذا در دهان قرار می گیرد و برای بلع آماده می شود)
• اختلال در کنترل لب ها و زبان
• تاخیر در رفلکس بلع
• کاهش حرکات دودی در ناحیه حلق

مشخصات عمومی رژیم:

• حاوی مواد غذایی غلیظ، نرم و یکدست است.
• انواع مغزها، میوه ها و سبزی های خام غیر مجاز است.
• داروها باید به صورت مایع یا خرد شده همراه با میوه پوره شده به بیمار داده شود.
• مایعات و آب باید همراه با محصولات تجارتی مخصوص تغلیظ مایعات، پیش از مصرف غلیظ شوند.

مواد غذایی مجاز در رژیم غذایی پوره:

• حلیم ساده پوره شده، نان سفید بدون قسمت خشک اطراف آن، ماکارونی و برنج پوره شده
• تخم مرغ آب پز پوره شده
• شیر و ماست ساده
• پوره میوه های پخته، بدون پوست و تخم و آب میوه ها (مخلوط با سایر مواد غذایی مجاز پوره شده)
• پوره سبزی های پخته، بدون پوست و تخم و آب سبزی ها (مخلوط با سایر مواد غذایی مجاز پوره شده)
• انواع آب گوشت (مخلوط با سایر مواد غذایی مجاز پوره شده)، گوشت و حبوبات پوره شده
• انواع سوپ پوره شده و غلیظ
• فرنی و بستنی
• عسل و شکر
• مارگارین، کره و انواع سس ساده

نمونه رژیم غذایی پوره

صبحانه:

• پوره میوه بدون پوست یا تخم، پوره حلیم، پوره تخم مرغ آب پز، کره یا مارگارین

ناهار:

• پوره غلیظ سوپ سبزی، پوره مرغ همراه با سس غلیظ تهیه شده با آب مرغ، پوره هویج، فرنی، پوره میوه بدون پوست یا تخم

شام:

• پوره غلیظ سوپ مرغ و ورمیشل، پوره گوشت چرخ کرده با سس غلیظ شده با آب گوشت، پوره سیب زمینی، پوره لوبیا سبز، ماست

 

رژیم دیسفاژی مرحله دوم

دیسفاژی به نوعی دشواری در عمل بلع گفته می شود بیمارانی که به این اختلال دچارند باید از نوعی رژیم غذایی مخصوص پیروی کنند برنامه غذایی که برای این افراد در نظر گرفته می شود غالبا از مایعات و غذاهای له شده تشکیل شده است راهنمایی های متخصصین تغذیه را در این زمینه بخوانید .

مرحله دوم رژیم دیسفاژی ⇐ رژیم غذایی له و خرد شده

در بیمارانی که دچار مشکلات زیر هستند کاربرد دارد:

• اختلال در انجام مرحله آماده سازی در دهان
• نداشتن دندان
• کاهش حرکات دودی در ناحیه حلق

مشخصات عمومی رژیم:

• انواع مغزها، میوه های خام به جز موز رسیده ی له شده و سبزی های خام غیر مجاز هستند.
• داروها باید به صورت مایع یا خرد شده، همراه با میوه پوره شده به بیمار داده شود.
• مایعات و آب باید همراه با محصولات تجارتی مخصوص تغلیظ مایعات، پیش از مصرف غلیظ شوند.

مواد غذایی مجاز در رژیم غذایی له و خرد شده:

• حلیم ساده پوره شده، نان نرم، ماکارونی یا برنج پخته در صورت تحمل
• تخم مرغ آب پز یا نیمرو نرم
• شیر، ماست، پنیر خامه ای و انواع پنیر نرم
• انواع میوه پخته شده و له یا خرد شده بدون پوست یا دانه، موز رسیده له شده، عصاره غلیظ شده میوه ها
• انواع سبزی پخته شده و له یا خرد شده بدون پوست و تخم
• مارگارین، کره و انواع سس ساده
• انواع سوپ غلیظ شده
• گوشت چرخ کرده و مخلوط شده با آب غلیظ گوشت
• فرنی، بستنی، دسرهای نرم، ژله در صورت تحمل
• همه نوشیدنی ها در صورت مخلوط کردن با محصولات تجارتی مخصوص تغلیظ مایعات
• عسل و شکر

نمونه رژیم غذایی له و خرد شده

صبحانه:

• حلیم ساده مخلوط با شکر و شیر، تخم مرغ نیمرو نرم، کره یا مارگارین، موز رسیده و له شده

ناهار:

• سوپ سبزی له شده و غلیظ، مرغ چرخ کرده همراه با سس غلیظ تهیه شده با آب مرغ، کدوی نرم یا پوره شده، هویج له شده یا خرد شده، فرنی، میوه پخته و له شده

شام:

• سوپ غلیظ مرغ، گوشت قرمز چرخ کرده با سس غلیظ تهیه شده با آب گوشت، پوره لوبیا سبز له شده یا خرد شده، ماست، پوره میوه

 

رژیم دیسفاژی مرحله سوم

مراحل مختلف درمان دیسفاژی را در این بخش مورد بررسی قرار میدهیم اکنون به مرحله سوم رژیم دیسفاژی رسیده ایم بهتر است با مشخصات عمومی این رژیم و موادغذایی مجاز و غیرمجازقابل استفاده برای مبتلایان آشنا شوید نمونه رژیم غذایی نرم و راحت برای جویدن را در  ادامه برایتان توضیح داده ایم با ما همراه باشید .

مرحله سوم رژیم دیسفاژی ⇐ رژیم غذایی نرم و راحت برای جویدن

برای بیمارانی کاربرد دارد که ممکن است در جویدن و بلع برخی مواد غذایی دچار مشکل باشند.

مشخصات عمومی رژیم:

• حاوی مواد غذایی نرم و بدون پوست است.
• انواع مغزها و مواد غذایی خشک یا خام، غیر مجاز است.
• گوشت ها باید تکه تکه یا خرد شوند.
• داروها باید به صورت مایع یا خرد شده به بیمار داده شوند.
• مایعات و آب در صورت نیاز باید همراه با محصولات تجارتی مخصوص تغلیظ مایعات، پیش از مصرف غلیظ شوند.

مواد غذایی مجاز در رژیم غذایی نرم و راحت برای جویدن:

• نان نرم بدون قسمت خشک و سفت دور آن، بیسکویت ساده بدون دانه، برشتوک (مخلوط و نرم شده با شیر)، برنج، ماکارونی، سیب زمینی پخته نرم
• تخم مرغ نیمرو یا آبپز نرم
• ماست، پنیر نرم و خامه ای
• میوه های نرم تازه یا کمپوت شده بدون پوست یا تخم، موز، کمپوت گیلاس بدون هسته، کمپوت زرد آلو، کمپوت هلو یا گلابی، آناناس له شده، آبمیوه ها، عصاره میوه ها
• سبزی های پخته یا کنسرو شده، کاهو خرد شده، خیار بدون پوست و تخم تکه تکه شده
• مارگارین، کره و انواع سس
• گوشت های نرم همراه با سس غلیظ تهیه شده با آب گوشت، ساندویچ های گوشت نرم، کره بادام زمینی ساده در صورت تحمل
• انواع سوپ با مواد غذایی تکه شده و نرم در داخل آن
• انواع دسرهای نرم، بدون مغزها یا آب نبات
• انواع نوشیدنی مخلوط شده با محصولات تجارتی مخصوص تغلیظ مایعات
• عسل و شکر

نمونه رژیم غذایی نرم و راحت برای جویدن

صبحانه:

• برشتوک نرم شده با شیر (در صورت تحمل) و شکر، تخم مرغ نیمرو، نان نرم بدون قسمت خشک دور آن، کره یا مارگارین، موز رسیده

ناهار: 

• سوپ سبزی (در صورت تحمل)، مرغ تکه شده با سس غلیظ تهیه شده از آب مرغ، برنج به صورت کته، هویج پخته، فرنی، کمپوت میوه تکه تکه شده

شام:

• سوپ غلیظ مرغ، گوشت قرمز تکه تکه شده و نرم با سس غلیظ تهیه شده با آب گوشت، پوره سیب زمینی، لوبیا سبز پخته، کمپوت میوه تکه تکه شده

 

رژیم دیسفاژی مرحله چهارم

در مرحله چهارم رژیم دیسفاژی چه موادغذایی جدیدی وجود دارند تاثیرات هریک بر بدن بیماران به چه صورت خواهد بود این رژیم از نرم ترین خوردنی های موجود تهیه شده است برخی از این خوراکی ها نسبت به مرحله دوم تغییر یافته اند و نسبت به مرحله قبل متفاوت تر و نرمال تر هستند .

مرحله چهارم  ⇐ رژیم نرمال تغییر یافته

برای بیمارانی کاربرد دارد که دچار اختلال خفیف در انجام مرحله آماده سازی در دهان هستند. این بیماران قادر به جویدن مواد غذایی نرم می باشند، بنابراین رژیم غذایی بر پایه رژیم نرم تنظیم می شود.

مشخصات عمومی رژیم:

• حاوی مواد غذایی نرم است که نیاز به خرد کردن ندارند.
• مواد غذایی سرخ کرده و انواع مغزها غیر مجاز است.
• انواع مایعات و داروها بر حسب تحمل قابل مصرف هستند.
• ممکن است آب و مایعات، پیش از مصرف نیاز به تغلیظ داشته باشند.

مواد غذایی رژیم نرمال تغییر یافته:

• نان های نرم یا کمی تست شده (نان های سفت مانند سوخاری غیر مجاز است)، غلات صبحانه مانند برشتوک، برنج، ماکارونی، سیب زمینی
• تخم مرغ هر نوع طبخ
• انواع میوه تازه یا کمپوت شده بدون پوست سفت، آبمیوه، عصاره میوه تازه پوست کنده، خشکبار نرم در صورت تحمل
• سبزی های پخته نرم، سبزی های خام نرم، سالاد
• انواع چربی ها در صورت تحمل
• گوشت های نرم، گوشت چرخ کرده، کره بادام زمینی ساده (بدون مغز)
• انواع سوپ
• انواع دسر و آب نبات نرم (دسرهای حاوی کارامل که کش می آید غیر مجاز است)
• انواع نوشیدنی در صورت مخلوط کردن با محصولات تجارتی مخصوص تغلیظ مایعات
•  سایر مواد غذایی بر حسب تحمل بیمار مصرف شود. (چیپس و ذرت بو داده غیر مجاز است)

نمونه رژیم غذایی نرمال

صبحانه:

• غلات آماده صبحانه با شیر و شکر، تخم مرغ نیمرو، نان تست، کره یا مارگارین، موز رسیده

ناهار:

• سوپ سبزی، مرغ پخته نرم همراه با سس غلیظ تهیه شده از آب مرغ، برنج به صورت کته، هویج پخته، فرنی، کمپوت میوه

شام:

•  سوپ مرغ، گوشت نرم، پوره سیب زمینی، لوبیا سبز پخته، ماست، کمپوت میوه، کیک شکلاتی

 

دیسفاژی و ۶ روش درمان طبیعی آن

دیسفاژی به معنی اختلال در بلع غذا و نوشیدنی است.

افرادی که مشکلات آناتومیک و یا فیزیولوژیک در دهان، حلق، حنجره و مری دارند ممکن است علائم و نشانه های اختلال بلع را از خود نشان دهند.

علاوه بر این، دیسفاژی به بسیاری از تغییرات منفی در وضعیت بدن، از جمله افزایش خطر سوء تغذیه و پنومونی کمک می کند.

هنگامی که غذا یا مایعات را می بلعید این مواد از دهان و از طریق پشت گلو به مری و سپس به معده منتقل می شود. افراد مبتلا به دیسفاژی می توانند در هر مرحله از این فرآیند بلع طبیعی، دچار مشکل شوند.

درجات مختلف دیسفاژی می تواند از عدم توانایی در بلع تا سرفه کردن یا احساس خفگی متغییر باشد.

اگر نمی توانید بزاق خود را به درست ببلعد، ممکن است غذا در گلویتان گیر کند یا دچار احساس خفگی شوید. تا انتهای این مطلب ما را همراهی کنید تا با علل، علائم، عوامل خطر و ۶ روش درمان طبیعی دیسفاژی آشنا شوید.

علائم دیسفاژی

علائم و نشانه های مرتبط با دیسفاژی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• درد هنگام بلعیدن
• عدم توانایی در بلع غذا
• استفراغ
• احساس گیر کردن غذا در گلو یا پشت قفسه سینه
• سرازیر شدن آب دهان
• خشونت صدا
• سوزش سر دل
• احساس اسید معده در گلو
• سرفه یا سوزش در هنگام بلعیدن

دیسفاژی با اختلالات تغذیه ای و افزایش خطر ابتلا به پنومونی مرتبط است.

به خصوص پس از سکته مغزی. بسیاری از بیماران توانایی خود را در طی یک ماه پس از سکته مغزی به دست می آورند.

با این حال، برخی از بیماران بیش از شش ماه دچار مشکلات بلع می شوند. دشواری بلعیدن غذا پس از سکته مغزی ممکن است به سوء تغذیه به دلیل اجتناب از مصرف مواد غذایی و مایعات، دامن بزند.

این عارضه ممکن است باعث شود که بیمار دچار ضعف فیزیکی شده یا سطح هشیاری اش کم شود.

پنومونی پس از سکته نیز یکی دیگر از عفونت های رایجی است که تا یک سوم بیماران مبتلا به سکته حاد را تحت تاثیر قرار می دهد.

همچنین علت اصلی مرگ و میر پس از سکته مغزی است. اعتقاد بر این است که بیشتر پنومونی های مرتبط با سکته مغزی ناشی از دیسفاژی و آسپیراسیون غذا یا مایعات است.

پنومونی آسپیراسیون عفونت ریه ای است که به دلیل استفراغ و آسپیراسیون یا استنشاق، غذا یا مایعات و وارد شدن آن ها به ریه ها ایجاد می شود.

علل و عوامل خطر دیسفاژی

آمار شیوع این اختلال در سراسر جهان هنوز به طور دقیق مشخص نشده است. اما تخمین های محافظه کارانه نشان می دهد که این بیماری ۱۵ درصد از سالمندان را تحت تاثیر قرار می دهد.

بر طبق آمار اداره آمار ایالات متحده، در سال ۲۰۱۰ جمعیت افراد بالای ۶۵ سال مبتلا به دیسفاژی ۴۰ میلیون نفر بود. دیسفاژی تا ۶۸ درصد سالمندانی که در خانه هستن، تا ۳۰ درصد از سالمندانی که در بیمارستان بستری می شوند، تا ۶۴ درصد از افرادی که سکته مغزی می کنند و ۱۳ تا ۳۸ درصد از سالمندانی که به طور مستقل زندگی می کنند را تحت تاثیر قرار می دهد.

فیزیولوژی اندام هایی که در فرایند بلع شرکت می کنند با بالا رفتن سن تغییر می کند. کاهش توده عضلانی و انعطاف پذیری بافت همبند باعث کاهش قدرت و دامنه حرکت می شود.

این تغییرات مرتبط با سن می تواند در جریان صاف فرایند بلع غذا تاثیر منفی داشته باشد.

فراتر از تغییرات حرکتی ظریف، کاهش رطوبت دهان و کاهش قدرت احساس طعم و بو باعث کاهش توانایی بلع در سالمندان می شود.

در حالی که افزایش سن منجر به تغییرات فیزیولوژیک ظریف در توانایی فرد برای بلع می شود، اما بیماری های مرتبط با سن نیز عامل مهمی در حضور و شدت دیسفاژی دارند.

بیماری های عصبی به طور معمول موجب دیسفاژی می شود.

شایع ترین علت این عارضه، سکته مغزی و زوال عقل است. سایر بیماری هایی که می توانند سبب مشکلات بلع شوند عبارتند از:

• بیماری پارکینسون
• آسیب تروماتیک مغز
• فلج مغزی
• ALS (بیماری لو گرینگ)
• مولتیپل اسکلروزیس
• فلج متعارف پیشرفته
• بیماری هانتینگتون
• میاستنی گراویس

دیسفاژی یک علامت رایج در زوال عقل است.

برآورد شده است که تا ۴۵ درصد از بیماران مستعد ابتلا به زوال عقل دچار مشکلات بلع می شوند.

اغلب بیماران مبتلا به زوال عقل، روند کاهش بلع را با افزایش مدت زمان لازم برای مصرف مواد غذایی نشان می دهند.

این فرایند می تواند خطر ابتلا به سوء تغذیه را افزایش دهد.

برای کسب اطلاعات بیشتر می توانید مطلب همه چیز درباره زوال عقل را مطالعه نمایید.

سایر علل

سایر علل دیسفاژی عبارتند از:

• تنگ شدن مری
• تومور مری
• وجود انسداد در گلو یا مری
• ریفلاکس اسید معده به مری (GERD)
• خشکی دهان
• آلرژی غذایی
• وجود بافت اسکار
• اسپاسم در مری
• دیورتیکولار حنجره (کیسه کوچکی که در گلو ایجاد می شود)
• سرطان
• پرتودرمانی

درمان طبی دیسفاژی

داروها: داروهای تجویزی خوراکی یا کورتیکواستروئیدها گاهی برای دیسفاژی همراه با GERD استفاده می شوند. داروها همچنین می توانند برای شل شدن مری و کاهش علائم دیسفاژی که ناشی از اسپاسم مری است، به کار برده شوند.

جراحی: برای درمان مواردی مانند تومور مری، دیورتیکول حنجره یا آشالازی از جراحی استفاده می شود.

تغذیه با لوله: در صورتی که بلعیدن به صورت صحیح و درست، امکان پذیر نباشد یا اگر عملکرد بلع برای تغذیه یا هیدراتاسیون مناسب، کفایت نکند، ممکن است نیاز به تغذیه بیمار با لوله باشد.

اتساع مری: اتساع مری برای افرادی است که دارای تنگی در اسفنکتر مری هستند مناسب می باشد. برای این کار پزشک از یک آندوسکوپ که دارای بالونی در نوک خود است برای باز کردن عرض مری استفاده می شود. بعد از وارد شدن لوله به مری بالون باز شده و مجرای مری را طی کشش گسترش می دهد.

۶ درمان طبیعی برای دیسفاژی

درمان دیسفاژی بستگی به علت اختلال بلع دارد. بنابراین یک درمان واحد برای همه افراد مبتلا به این اختلال وجود ندارد. پاتولوژیست ها نقش مهمی را در مدیریت بیماران مبتلا به دیسفاژی ایفا می کنند. پاتولوژیست  ممکن است از طیف گسترده ای از استراتژی های مداخله ای، از جمله تکنیک های جبرانی و تکنیک های توانبخشی برای درمان استفاده کنند. این استراتژی ها می توانند شامل اصلاح وضعیت بدن، تغییر در مواد غذایی و مایعات مصرفی، یا تغییرات محیطی باشند. هدف این است که نیازهای تغذیه ای و هیدراتاسیون بدن تامین شده تا بیمار بتواند به زندگی عادی خود ادامه دهد.

تغییرات اصلاحی

تغییر در وضعیت بدن و سر ممکن است برای کاهش آسپیراسیون یا ورد مواد غذایی و مایعات به ریه مفید باشد. تغییر در حالت بدن ممکن است جهت حرکت غذا و مایعات را تغییر دهد و از راه های هوایی بدن بیشتر محافظت کند. مطالعات نشان می دهد که یک نوع تغییر ثابت در تمام بیماران برای درمان مناسب نیست.

به طور کلی تغییر در وضعیت بدن برای درمان کوتاه مدت و جهت کاهش شانس آسپیراسیون استفاده می شود. به عنوان مثال تغییر در شیب سر، چانه و گردن می تواند مسیر حرکتی غذا را تغییر داده و مشکلات بلع را تا حدودی درمان کند. بهتر است برای یافتن بهترین تغییر در وضعیت بدنتان با یک پاتولوژیست مشورت کنید.

مانور پرستار

مانورهای پرستار به مشکلات فیزیولوژیکی مختلف در بلع کمک می کنند. در این مانور ها تکنینک ها زیر به بیمار آموزش داده می شود:

• نفس را نگه دارید، سپس غذا را ببلعید و به آرامی سرفه کنید.
• نفستان را نگه دارید، غذا را ببلعید و سپس با آرامش و آهسته سرفه کنید.
• با فشار غذا را ببلعید.

معمولا پاتولوژیست ها با توجه به وضعیت بیمار یکی از این تکنیک ها را توصیه می کنند.

مایعات غلیظ شده

معمولا در بیمارستان ها و مراکز درمانی از مایعات غلیظ برای درمان دیسفاژی استفاده می کنند. این مایعات در کنترل سرعت، جهت و طول مدت بلع مواد غذایی جویده شده تاثیر گذار است. مطالعات مختلفی در سراسر جهان برای پیدا کردن بهترین مایعی که بتواند این مشکل را درمان کند انجام شده است.

به عنوان مثال، یک مطالعه منتشر شده در مجله Journal of Speech, Language, and Hearing Research به دنبال تعیین این بود که کدام یک از سه روش مطرح شده در تحقیق برای آسپیراسیون در بیماران مبتلا به بیماری دمانس یا بیماری پارکینسون موفق بوده است. نتایج نشان داد که درمان فوری آسپیراسیون با مایعات غلیظ شده با عسل بهتر از مایعات رقیق بود.

محققان معتقدند که مایعات غلیظ حرکت آهسته تری در گلو دارند، بنابراین بلع را به بهترین شکل انجام می دهند. به طور معمول بهتر است از مایعاتی که کمی چسبناک است برای دیسفاژی خفیف استفاده شود. برای مدیریت اشکال شدیدتر این اختلال، باید به صورت مکرر از این مایعات غلیظ استفاده شود. اما تحقیقات نشان می دهد مایعات غلیظ می توانند خطر کم آبی را به همراه داشته باشند. مصرف مایعات غلیظ باعث می شود فرد احساس تشنگی کمتری داشته باشد و آب کمتری مصرف کند.

ورزش زبان، لب ها و فک

این تمرینات برای افزایش دامنه حرکات طراحی شده اند. این ورزش ها به گفتار و بلعیدن کمک می کنند. این درمان شامل تحریک لب ها، فک، زبان، کام نرم، حلق، حنجره و عضلات تنفسی است. برای انجام این ورزش ها از بیمار خواسته می شود که عضلات خود را مدام حرکت دهند تا آسیب ساختاری یا بافتی درمان شود. تمرینات قدرتی این عضلات نیز باعث تقویت عضلات می شوند. به عنوان مثال یکی از تمرینات قدرتی فشار آوردن قاشق بر روی زبان و متقابلا فشار آوردن زبان روی قاشق است. این ورزش عضلات ناحیه دهان را تقویت می کند.

تغییر در رژیم غذایی

اصلاح رژیم غذایی بخش مهمی از مدیریت دیسفاژی است. اصلاح بافت مواد غذایی می تواند فرو بردن آن ها را امن تر کند. این تغییرات ممکن است شامل تغییر رقت مایعات و خرد کردن مواد غذایی جامد باشد. خوردن وعده های مکرر و کم حجم نیز می تواند مفید باشد. تغییر طعم و مزه غذا نیز می تواند باعث شود بلع غذا برایتان جذاب باشد. گاهی اوقات نیز تغییر حجم هر لقمه که می خورید در درمان دیسفاژی موثر است.

طب سوزنی

اگر چه تحقیقات بیشتری لازم است، اما مطالعات نشان می دهد که طب سوزنی می تواند به افرادی که دچار بلع دشوار ناشی از سکته مغزی شده اند کمک کند. این درمان به خصوص هنگامی که طب سوزنی همراه با درمان ها توانبخشی معمول استفاده می شود، موثر تر است.

یک آزمایش که شامل ۶۶ بیمار بود نشان می دهد که طب سوزنی برای دیسفاژی پس از سکته حاد، جنبه درمانی دارد. در گروه طب سوزنی، ۱۲ نفر از ۳۴ شرکت کننده با تغذیه نرمال یعنی حدود ۳۵ درصد بهبود یافتند و در گروه کنترل ۷ نفر از ۳۲ بیمار با تغذیه نرمال (۲۲ درصد) شاهد بهبودی وضعیت خود بودند. اگر چه این تحقیق به لحاظ آماری قابل توجه نیست اما نشان می دهد که طب سوزنی برای برخی از بیماران مبتلا به سکته مغزی مفید است.

 

اودینوفاژی / اودینوفاژی چیست

اودینوفاژی : علت و درمان درد موقع بلع و قورت دادن غذا

به درد گلو به هنگام بلع غذا در اصطلاح پزشکی اودینوفاژی گفته می‌شود. در ابتدا مقداری ناراحتی جزئی به هنگام بلع احساس می‌شود که با گذشت زمان افزایش خواهد یافت. ممکن است شما به هنگام مصرف خوراکی‌های جامد و مایع احساس درد کنید چراکه تحریک عضلاتی که مسئول عمل بلع هستند باعث ایجاد درد می‌شود. اودینوفاژی با دیسفاژی متفاوت است. در دیسفاژی بلع دچار مشکل می‌شود و بیمار نمی‌تواند لقمه را ببلعد و یا برای این کار باید چندین بار سعی کند. در اودینوفاژی بیمار توانایی بلع را خواهد داشت. مشکلی در ساختارهای مسئول بلع وجود ندارد ولی به علت برخی آسیب‌ها یا التهاب داخلی‌ترین لایه‌ی لوله‌ی گوارشی، بیمار به هنگام بلع احساس درد می‌کند. این بیماری را نباید دست کم گرفت چراکه در صورت درمان نشدن می‌تواند کشنده باشد.

در مورد بلع دردناک در صورتی که در مدفوع خود خون مشاهده کردید ، اگر مدفوع سیاه‌رنگ بوده یا برای تخلیه‌ی آن با مشکل مواجهید، در صورت تنگی نفس و سرگیجه و در صورتی که بدون دلیل خاصی وزن شما کاهش یافت به متخصص گوارش مراجعه کنید. اگر مانعی بر سر راه‌های هوایی وجود داشته که در تنفس تداخل ایجاد می‌کند و یا اگر نمی‌توانید غذا را ببلعید چراکه احساس می‌کنید غذا در گلو یا سینه‌ی شما گیر می‌کند باید در اولین فرصت ممکن به مراکز درمانی مراجعه کنید.تشخیص بلع دردناک نیازمند آزمایش خاصی نیست. متخصص گوارش تشخیص خود را بر اساس علائمی که در طول معاینه‌ی فیزیکی به آن اشاره می‌کنید انجام می‌دهد. زمانی که معاینه‌ی فیزیکی و لیست علائم عارضه برای انجام تشخیص کافی نباشند پزشک ممکن است یک نوبت آندوسکوپی به شما بدهد. نوع درمانی که باید بر روی شما انجام شود به علت بروز اودینوفاژی بستگی خواهد داشت. زمانی که علت اصلی ایجاد این عارضه درمان شد، بلع دردناک نیز از بین می‌رود.

علل اودینوفاژی

هر کسی بدون توجه به سن، جنس یا نژاد احتمالاً یک بار در طول زندگی خود دچار بلع دردناک خواهد شد. این عارضه در برخی از افراد به‌طور مکرر رخ می‌دهد که به علت رژیم غذایی خطرناک آن‌هاست. برخی از علل شایع بلع دردناک عبارت‌اند از:

عفونت‌ها

عفونت‌های درگیر کننده‌ی لوزه‌ها، گلو، اپی‌گلوت و مری ممکن است به هنگام بلع موجب ایجاد درد شوند.

برخی از این عفونت‌های عبارت‌اند از:

• التهاب حاد ویروسی یا باکتریایی گلو (فارنژیت)
• التهاب لوزه
• کاندیدیازیس دهان و مری
• عفونت با HIV
• عفونت‌های ساده‌ی هرپس (تبخال)

تومورها

سرطان‌های دهان، گلو، حنجره، زبان و مری نیز می‌توانند در برخی از موارد باعث درد به هنگام بلع شوند.

التهاب

التهاب دهان، گلو و مری در برخی از موارد که مواد آسیب‌زا وجود دارند رخ می‌دهد. این مواد آسیب‌زا ممکن است موادی خوراکی (مایعات داغ یا مواد اسیدی) باشند. عارضه‌های پزشکی مثل رفلاکس معده مروی (GERD) نیز می‌توانند باعث التهاب شوند چراکه ارگان‌ها به‌طور دائم در معرض اسید معده قرار می‌گیرند.

اجسام خارجی

اجسام خارجی (مثل استخوان ماهی) در برخی از موارد می‌توانند به هنگام بلع گیر کنند. این اجسام ممکن است در گلو، مری و یا لوزه‌ها گیر کرده و باعث درد به هنگام بلع شوند.

اختلالات مروی

در برخی از موارد درد به هنگام بلع می‌تواند ناشی از یک اختلال در عملکرد مری باشد. این اختلالات عبارت‌اند از:

• اسپاسم مری
• آشالازی
• مری فندق شکن

عادت‌های رفتاری و عوامل محیطی نیز در برخی از موارد می‌توانند باعث بلع دردناک شوند:

• نوشیدنی‌های سرد یا گرم
• تعدادی از داروها
• مصرف محصولات دخانی
• آسیب فیزیکی به دهان، گلو یا زبان

علائم اودینوفاژی

برای اکثر افرادی که بلع دردناک دارند، عمل بلع با سوزش بسیار ناراحت‌کننده‌ای همراه است. علائم دیگر این عارضه ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• احساس فشار در اطراف گلوی بیمار زمانی که اقدام به بلع غذا یا نوشیدنی کرده و همچنین ممکن است این احساس در زمان صاف کردن گلو نیز ایجاد شود.
• بعضاً احساس درد شدید که به کمر بیمار منتشر می‌شود.

اودینوفاژی به همراه مشکلات تنفسی یا صدای خشن می‌تواند نشانه‌ای محکم از مشکلات مربوط به حنجره، نای، یا گرفتگی جزئی گلو باشد.

بعضاً بیماران درد شدیدی را در سینه احساس می‌کنند که ممکن است با دیسفاژی (عدم توانایی عمومی برای بلع غذا که معمولاً با درد همراه نیست) اشتباه گرفته شود. بیمارانی که بلع دردناک در آن‌ها تشخیص داده می‌شود معمولاً مشکلی برای بلع غذا ندارند ولی این کار در آن‌ها باعث ایجاد درد خواهد شد.

تشخیص اودینوفاژی

بسته به یافته‌های پزشک ممکن است او از بیمار بخواهد تا یک یا چند تست از تست‌های زیر را انجام دهد:

نازو آندوسکوپی

یک دوربین انعطاف پذیر به همراه نور از طریق یکی از سوراخ‌های بینی بیمار وارد شده تا بتوان پشت بینی، حنجره و گلوی او را بررسی کرد. این آزمایش را می‌توان در کلینیک انجام داد و برای تشخیص عارضه‌های درگیر کننده‌ی گلو، حنجره و پشت زبان (مثل زخم‌ها و تومورها) کاربرد دارد.

آندوسکوپی مروی معدی (OGD)

در این روش پزشک یک لوله‌ی انعطاف پذیر دارای دوربین و چراغ را از طریق دهان بیمار وارد مری، معده و دوازدهه  (اولین قسمت روده‌ی باریک) می‌کند. آندوسکوپی مروی معدی برای تشخیص علل دیسفاژی  (مثل تومورها و تنگی‌ها) به کار می‌رود. این عمل معمولاً به یک روز زمان احتیاج دارد.

فشار سنجی

یک لوله‌ی دارای گیرنده‌های فشار از طریق مری بیمار پایین داده شده تا شدت و هماهنگی انقباضات مری بیمار اندازه‌گیری شود. این آزمایش برای تشخیص اختلالات حرکتی مربوط به بلع کارایی دارد.

عکس‌برداری

پزشک ممکن است تعدادی اسکن و عکس‌برداری با اشعه‌ی ایکس تجویز کند. یکی از این عکسبرداری‌ های اشعه‌ی ایکس بلع باریوم است. در این روش عکس‌برداری با اشعه‌ی ایکس پس از بلع محلول رقیق باریوم انجام می‌شود تا مرز مری و معده مشخص گردد. این آزمایش برای تشخیص تومورها و تنگ‌شدگی‌ها مناسب است.

درمان اودینوفاژی

روش مدیریت دومرحله‌ای بهترین راهکار برای درمان اودینوفاژی است چراکه بدین ترتیب بیمار علت اصلی عارضه و علائم آن را به‌طور هم‌زمان درمان می‌کند. در مواردی که بلع دردناک به دلیل سرطان بروز پیدا کرده است درمان اودینوفاژی و سرطان احتمالاً طولانی‌مدت خواهد شد. درمان مناسب بلع دردناک به دلیل سرطان احتمالاً شامل شیمی‌درمانی و پرتودرمانی خواهد بود تا تومور بدخیم کوچک‌تر شود. این درمان‌ها برای متوقف کردن گسترش و پخش شدن سلول‌های سرطانی نیز انجام می‌شوند که به شدت و موقعیت سرطان بستگی دارد. همچنین ممکن است برای برداشتن تومور لازم باشد تا عمل جراحی انجام شود.

ازجمله دیگر روش‌ها برای درمان علت اصلی بروز بلع دردناک می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• برداشتن زخم‌هایی که باعث بلع دردناک می‌شوند با کمک عمل جراحی
• انواع خوراکی باز کننده‌های بینی و آنتی‌بیوتیک‌ها ممکن است در موارد عفونت‌های تنفسی و عفونت گلو تجویز شوند
• اجسام خارجی با استفاده از تکنیک‌های آندوسکوپی خارج می‌شوند و داروهای مسکن برای تسکین درد و آنتی‌بیوتیک‌های پروفیلاکتیک برای پیشگیری از عفونت به بیمار داده می‌شوند.
• در مورد عارضه‌ی رفلاکس اسید  بیمار می‌تواند از داروهای بدون نسخه مثل داروهای ضد اسید استفاده کند. در موارد شدید این عارضه پزشک داروهایی مثل اومپرازول و پنتوپرازول را تجویز خواهد کرد.
• نعنا فلفلی، توتون و کافئین می‌توانند علائم عارضه را تشدید کنند چراکه این مواد می‌توانند رفلاکس اسید را تحریک کنند. زمانی که علت اصلی اودینوفاژی درمان شد، علائم عارضه نیز تسکین پیدا می‌کنند.